Vì sao cùng một báo cáo tài chính nhưng ý kiến kiểm toán lại khác nhau?

Trong thực tế kiểm toán, không hiếm trường hợp doanh nghiệp sử dụng cùng một bộ báo cáo tài chính, cùng số liệu, cùng thuyết minh, nhưng khi thay đổi kiểm toán viên hoặc công ty kiểm toán thì ý kiến kiểm toán lại không giống nhau. Năm trước có thể là ý kiến chấp nhận toàn phần, năm sau lại xuất hiện ý kiến ngoại trừ hoặc nhấn mạnh, dù doanh nghiệp cho rằng “không có gì thay đổi đáng kể”.

Điều này thường khiến người làm kế toán và ban lãnh đạo băn khoăn: liệu ý kiến kiểm toán có mang tính chủ quan? Hay chất lượng kiểm toán giữa các đơn vị là không đồng đều?

Thực tế, sự khác biệt này xuất phát từ bản chất của kiểm toán, nơi xét đoán nghề nghiệp và quản trị rủi ro đóng vai trò rất lớn.

1. Kiểm toán không xác nhận “đúng tuyệt đối”

Trước hết, cần hiểu rằng kiểm toán không nhằm mục tiêu khẳng định mọi con số trên báo cáo tài chính là hoàn toàn chính xác. Kiểm toán viên đưa ra ý kiến dựa trên việc đánh giá liệu báo cáo tài chính có được trình bày trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không.

Điều này đồng nghĩa với:

Chính vì vậy, cùng một báo cáo tài chính vẫn có thể được nhìn nhận khác nhau bởi các kiểm toán viên khác nhau.

2. Khác biệt trong việc xác định mức trọng yếu

Trọng yếu là nền tảng cho mọi quyết định kiểm toán, từ lập kế hoạch đến kết luận cuối cùng. Tuy nhiên, chuẩn mực chỉ đưa ra nguyên tắc, không áp đặt một tỷ lệ cứng cho mọi trường hợp.

Khi xác định trọng yếu, kiểm toán viên thường cân nhắc:

Do đó: Một sai sót có thể được xem là không trọng yếu với kiểm toán viên này, nhưng lại đủ trọng yếu để ảnh hưởng đến ý kiến của kiểm toán viên khác. Sự khác biệt trong ngưỡng trọng yếu kéo theo sự khác biệt trong đánh giá sai sót và ý kiến kiểm toán.

3. Cách đánh giá rủi ro kiểm toán không giống nhau

Cùng một bộ báo cáo tài chính, nhưng cách nhìn nhận rủi ro của từng kiểm toán viên có thể khác nhau đáng kể. Điều này phụ thuộc vào kinh nghiệm, hiểu biết ngành và mức độ thận trọng nghề nghiệp.

Một số yếu tố thường được đánh giá khác nhau:

Khi kiểm toán viên đánh giá rủi ro cao hơn:

Nếu doanh nghiệp không cung cấp được bằng chứng đủ mạnh theo cách tiếp cận đó, ý kiến kiểm toán có thể thay đổi.

4. Sự khác nhau trong xét đoán nghề nghiệp

Nhiều khoản mục trên báo cáo tài chính không có ranh giới rõ ràng giữa đúng và sai. Ví dụ:

Đối với các khoản mục này, kiểm toán viên phải dựa nhiều vào xét đoán nghề nghiệp. 

Sự khác nhau trong: kinh nghiệm thực tế, mức độ thận trọng và quan điểm về rủi ro nghề nghiệp sẽ dẫn đến những kết luận khác nhau, dù cùng dựa trên một bộ số liệu.

5. Ảnh hưởng từ hệ thống kiểm soát chất lượng của công ty kiểm toán

Ý kiến kiểm toán không chỉ phản ánh quan điểm của kiểm toán viên trực tiếp, mà còn chịu tác động từ chính sách kiểm soát chất lượng của công ty kiểm toán.

Sự khác biệt có thể đến từ:

Một công ty kiểm toán kiểm soát chặt chẽ thường: yêu cầu bằng chứng nhiều hơn, thận trọng hơn với các ước tính, dễ đưa ra ý kiến ngoại trừ hoặc nhấn mạnh hơn.

6. Yếu tố thời gian và mức độ hợp tác của doanh nghiệp

Trong nhiều trường hợp, sự khác biệt về ý kiến kiểm toán không xuất phát từ bản thân số liệu, mà từ điều kiện thực hiện kiểm toán.

Các yếu tố thường gặp gồm:

Khi phạm vi kiểm toán bị hạn chế, kiểm toán viên có thể không thu thập đủ bằng chứng thích hợp, từ đó buộc phải điều chỉnh ý kiến kiểm toán.

Kết luận: Cùng một báo cáo tài chính nhưng ý kiến kiểm toán khác nhau là điều có thể xảy ra và phù hợp với bản chất của nghề kiểm toán. Sự khác biệt này chủ yếu đến từ: cách xác định trọng yếu, cách đánh giá rủi ro, xét đoán nghề nghiệp và hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán.

Vì vậy, khi đọc ý kiến kiểm toán, doanh nghiệp và người sử dụng báo cáo tài chính không nên chỉ nhìn vào kết luận cuối cùng, mà cần hiểu cách tiếp cận và mức độ thận trọng đằng sau ý kiến đó.

Công ty AGS trân trọng cảm ơn bạn đã theo dõi bài viết. Hy vọng những chia sẻ trên giúp bạn hiểu rõ hơn bản chất của ý kiến kiểm toán và cách nhìn đúng khi đọc báo cáo kiểm toán. Đừng quên theo dõi AGS để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích nhé.

Thông tin khác

Thông tin tuyển dụng và hướng dẫn

Nguồn: Tổng hợp.