Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Trao quyền tự bảo vệ cho người dân và các hành vi bị nghiêm cấm cần lưu ý
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đánh dấu lần đầu tiên người dân Việt Nam có quyền pháp lý rõ ràng để yêu cầu doanh nghiệp, nền tảng số hóa ngừng xử lý hoặc minh bạch hóa việc sử dụng dữ liệu của mình. Bên cạnh đó, Luật đã nêu rõ 7 hành vi bị nghiêm cấm như: Xử lý dữ liệu cá nhân nhằm chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân…Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các vấn đề pháp lý nêu trên nhằm giúp người đọc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân trước vấn nạn rò rỉ dữ liệu hiện nay.
1. Tư duy mới trong bảo vệ dữ liệu cá nhân
Mỗi khi muốn mua sắm, Thùy Trang (phường Từ Liêm) và Thu Phương (phường Cầu Giấy) lại truy cập các trang thương mại điện tử để đặt hàng. Theo một nghiên cứu, khoảng 72% thế hệ Gen Z thường xuyên mua sắm trực tuyến, điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong thói quen tiêu dùng của thế hệ này. "Tôi vẫn thường xuyên vào các app mua sắm trên mạng để mua sắm đồ dùng cần thiết, đồ dùng cá nhân của mình", Thùy Trang chia sẻ.
“Chốt đơn” - cụm từ cửa miệng và cũng là niềm vui khó bỏ của hàng triệu bạn trẻ mỗi ngày. Chỉ cần một cái lướt tay, một cú chạm vào màn hình điện thoại, cả thế giới hàng hóa sẽ được mang đến tận cửa. Nhưng đằng sau sự tiện lợi ấy là những nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân như: tên tuổi, số điện thoại, căn cước, địa chỉ, thói quen mua sắm, số tài khoản.
Từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực. Cuộc chiến chống rò rỉ dữ liệu cá nhân đã có thêm một vũ khí sắc bén. Dữ liệu của người dùng không còn là "tài sản mặc định" để các nền tảng tự ý khai thác. Theo quy định mới, việc im lặng không còn được coi là đồng ý. Các doanh nghiệp hay các nền tảng số buộc phải minh bạch hóa mục đích sử dụng và đặc biệt là phải xóa bỏ dữ liệu ngay khi người dùng yêu cầu hoặc khi mục đích sử dụng đã hoàn thành.
Anh Trần Minh Đức (phường Hà Đông) cho rằng: "Luật được thông qua sẽ giúp cho người sử dụng các app thanh toán online có thể bảo vệ được thông tin cá nhân, tránh các trường hợp lừa đảo gây mất tiền và tài sản".
Đáng chú ý, luật mới nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi mua bán dữ liệu cá nhân với mức xử phạt mang tính răn đe cực cao, có thể lên tới 5% doanh thu của doanh nghiệp vi phạm. Đây là "lá chắn thép" giúp mỗi công dân lấy lại quyền kiểm soát những gì thuộc về mình trên không gian mạng.
2. Xây dựng xã hội số minh bạch
Trong quá trình chuyển đổi số, mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều người cao tuổi. Không chỉ để kết nối con cháu, bạn bè, mà còn để cập nhật thông tin, giải trí mỗi ngày. Với người cao tuổi như bà Thúy Phin (phường Thành Công), việc tiếp cận công nghệ số mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lừa đảo, bị xâm phạm quyền riêng tư nếu thiếu kiến thức bảo vệ dữ liệu cá nhân. "Tôi cũng đã có thời điểm bị hack. Không biết vì đâu, vì tôi đã già nên không tiếp cận với nhiều công nghệ", bà Phin cho hay.
Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép bắt nguồn từ những thao tác vô tình như chia sẻ số điện thoại, hình ảnh giấy tờ hoặc bấm vào các liên kết không rõ nguồn gốc. Quan trọng hơn cả, đa phần người dân đều chưa tìm hiểu rõ về Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chính thức ra mắt và triển khai Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng một xã hội số an toàn và minh bạch. Luật quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc thu thập, xử lý dữ liệu; đồng thời trao quyền kiểm soát dữ liệu cho người dân.
Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 6 Cục A05, Bộ Công an, cho biết: "Luật cũng áp dụng các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ khâu tạo lập, lưu giữ, truyền đưa, và tất cả các khâu liên quan đến xử lý dữ liệu đều phải áp dụng các biện pháp an toàn cho dữ liệu của người sử dụng. Luật cũng hướng đến mục tiêu tạo ra cơ chế trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước với các doanh nghiệp và gắn nghĩa vụ với người sử dụng cụ thể".
Không chỉ dừng lại ở việc ban hành luật, thách thức lớn nhất hiện nay là đưa các quy định pháp lý đi vào cuộc sống. Từ đánh giá tác động xử lý dữ liệu, cơ chế kiểm tra, giám sát đến phương án ứng phó khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu... tất cả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa pháp luật, công nghệ và an ninh mạng.
"Cần triển khai song song các biện pháp. Thứ nhất là nâng cao nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dân. Thứ hai, các nền tảng và đơn vị cung cấp các dịch vụ phải triển khai các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân cho khách hàng hoặc chính người dùng của mình. Bên cạnh đó là tăng cường kiểm tra, xử lý", ông Ngô Tuấn Anh, Phó Trưởng ban An ninh Dữ liệu và Bảo vệ Dữ liệu cá nhân - NCA, nhấn mạnh.
Trao quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân cho người dân không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là nền tảng để xây dựng niềm tin trong xã hội số. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân ra đời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc kiến tạo một môi trường số an toàn, minh bạch, nơi mọi công dân, ở bất kỳ độ tuổi nào, đều có thể tham gia và hưởng lợi từ chuyển đổi số, nhưng trong khuôn khổ kỷ cương và trách nhiệm.
3. 07 hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân
Theo quy định tại Điều 7 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ 1/1/2026, 7 hành vi bị nghiêm cấm gồm:
1. Xử lý dữ liệu cá nhân nhằm chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
2. Cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân;
3. Lợi dụng hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật;
4. Xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật;
5. Sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác, cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện hành vi trái quy định của pháp luật;
6. Mua, bán dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác;
7. Chiếm đoạt, cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân.
Ngoài ra, Luật cũng quy định về việc xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cụ thể, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân thì tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.
Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân thực hiện theo quy định tại các khoản 3, 4, 5, 6 và 7 Điều này và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ hành vi vi phạm; trường hợp không có khoản thu từ hành vi vi phạm hoặc mức phạt tính theo khoản thu có được từ hành vi vi phạm thấp hơn mức phạt tiền tối đa quy định tại khoản 5 Điều này thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều này.
Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức có hành vi vi phạm quy định chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới là 5% doanh thu của năm trước liền kề của tổ chức đó; trường hợp không có doanh thu của năm trước liền kề hoặc mức phạt tính theo doanh thu thấp hơn mức phạt tiền tối đa theo quy định tại khoản 5 Điều này thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều này.
Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân là 3 tỉ đồng.
Mức phạt tiền tối đa quy định tại các khoản 3, 4 và 5 Điều này được áp dụng đối với tổ chức; cá nhân thực hiện cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền tối đa bằng một phần hai mức phạt tiền đối với tổ chức…
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.
