Không rành kế toán vẫn đọc được báo cáo tài chính như thế nào?

1. Trước khi đọc số, hãy xác định mình đọc để làm gì

Đây là bước thường bị bỏ qua nhưng lại quyết định toàn bộ cách bạn đọc báo cáo. Một báo cáo tài chính có thể trả lời rất nhiều câu hỏi khác nhau, nhưng không thể trả lời tất cả cùng lúc.

Người không chuyên nên tự xác định trước:

Khi chưa xác định mục tiêu, bạn sẽ dễ rơi vào trạng thái đọc lan man, xem nhiều chỉ tiêu nhưng không rút ra được kết luận nào rõ ràng.

2. Đọc báo cáo tài chính theo thứ tự phù hợp cho người không chuyên

Với kế toán, thứ tự đọc thường là bảng cân đối kế toán trước. Nhưng với người không chuyên, thứ tự hợp lý hơn nên là:

Cách đọc này giúp bạn đi từ kết quả → tiền → cấu trúc tài chính, dễ hiểu và sát với thực tế hơn.

2.1. Báo cáo kết quả kinh doanh: hiểu cách doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận

Đây là báo cáo dễ tiếp cận nhất với người không chuyên vì nó trả lời câu hỏi quen thuộc: Doanh nghiệp có lãi không?

Tuy nhiên, điểm quan trọng không nằm ở con số lãi cuối cùng, mà nằm ở quá trình tạo ra lợi nhuận đó.

Khi đọc báo cáo này, bạn nên chú ý:

Ví dụ, nếu doanh thu tăng 20% nhưng lợi nhuận chỉ tăng 2% hoặc thậm chí giảm, điều đó cho thấy hiệu quả kinh doanh đang đi xuống, dù bề ngoài doanh nghiệp vẫn “tăng trưởng”. Ngược lại, lợi nhuận tăng nhanh hơn doanh thu thường phản ánh việc kiểm soát chi phí hoặc cải thiện biên lợi nhuận.

Người không chuyên không cần biết chi phí được hạch toán ra sao, chỉ cần nhìn mối quan hệ giữa doanh thu – chi phí – lợi nhuận.

2.2. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: nơi thể hiện sức khỏe thực sự

Đây là báo cáo bị bỏ qua nhiều nhất, nhưng lại là báo cáo đáng tin nhất đối với người không chuyên.

Báo cáo này cho bạn biết:

Điều quan trọng nhất cần xem là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh. Nếu dòng tiền này:

Rất nhiều doanh nghiệp báo lãi đều đặn nhưng dòng tiền kinh doanh âm kéo dài. Với người không chuyên, đây là tín hiệu rủi ro rõ ràng hơn bất kỳ chỉ tiêu lợi nhuận nào.

2.3 Bảng cân đối kế toán: nhìn cấu trúc, không soi chi tiết

Bảng cân đối kế toán thường gây “choáng” vì nhiều chỉ tiêu, nhưng bản chất của nó chỉ xoay quanh một câu hỏi: Doanh nghiệp đang sở hữu những gì và nguồn tiền đến từ đâu?

Thay vì đọc từng dòng, người không chuyên nên:

Nếu tài sản tăng chủ yếu do vay nợ, trong khi vốn chủ gần như không đổi, rủi ro tài chính đang tăng. Nếu công nợ phải thu và tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu, khả năng thu hồi tiền có thể là vấn đề.

3. Đọc theo xu hướng, không đọc theo một con số

Một sai lầm phổ biến là đọc báo cáo tài chính của một kỳ duy nhất rồi kết luận. Báo cáo tài chính chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong chuỗi thời gian.

Người không chuyên nên:

Xu hướng cho thấy doanh nghiệp đang đi lên, đi ngang hay đi xuống – điều mà một con số riêng lẻ không thể phản ánh.

4. Đọc báo cáo để nhận diện rủi ro, không phải để “bắt lỗi kế toán”

Người không chuyên không cần – và cũng không nên – cố xác định báo cáo hạch toán đúng hay sai. Đó là việc của kế toán và kiểm toán. Điều bạn nên quan tâm là những tín hiệu rủi ro ẩn sau các con số.

Một vài dấu hiệu đáng chú ý thường nằm ở mối quan hệ giữa các báo cáo:

Những mất cân đối này quan trọng hơn rất nhiều so với việc một khoản chi phí được hạch toán đúng tài khoản hay chưa.

Khi đọc báo cáo tài chính, hãy coi đó là một câu chuyện kinh doanh được kể bằng số. Câu chuyện đó trả lời những câu hỏi rất thực tế: doanh nghiệp bán được nhiều hơn hay ít hơn, tiền có thực sự chảy về hay không, và tăng trưởng hiện tại dựa trên nội lực hay vay mượn.

Khi ghép báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bảng cân đối kế toán lại với nhau, bạn sẽ nhìn thấy bức tranh toàn cảnh rõ ràng hơn rất nhiều so với việc đọc từng bảng riêng lẻ.

Tóm lại, không rành kế toán không phải là rào cản để đọc báo cáo tài chính. Rào cản lớn nhất là đọc sai cách và đặt sai câu hỏi. Chỉ cần tập trung vào xu hướng, dòng tiền và mối quan hệ giữa các con số, bạn hoàn toàn có thể đánh giá được sức khỏe tài chính và rủi ro của doanh nghiệp mà không cần kiến thức kế toán chuyên sâu.