Khi nhắc đến kiểm toán nội bộ, có phải bạn chỉ nghĩ đến những người chuyên đi 'soi lỗi', săm soi từng con số và quy trình?
Hình ảnh đó khá phổ biến, nhưng vai trò của kiểm toán nội bộ hiện đại, đặc biệt là theo quy định mới tại Thông tư 08/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính, đã vượt xa hơn thế rất nhiều. Đây không còn là một bộ phận chỉ tập trung vào việc tuân thủ một cách cứng nhắc, mà đã trở thành một chức năng chiến lược, độc lập và có khả năng tạo ra giá trị gia tăng thực sự.
Bài viết này sẽ tiết lộ 5 điểm đáng ngạc nhiên nhất từ bộ chuẩn mực mới, qua đó vẽ nên một bức tranh hoàn toàn mới về nghề kiểm toán nội bộ - một đối tác chiến lược giúp gia tăng giá trị và bảo vệ sự bền vững của tổ chức.
1. Quyền Lực Tối Thượng: Báo Cáo Trực Tiếp Cho Cấp Quản Trị Cao Nhất Theo Chuẩn mực 1110 và 1111, Người phụ trách kiểm toán nội bộ phải báo cáo trực tiếp và chịu trách nhiệm chuyên môn trước "cấp quản trị cao nhất" của đơn vị (ví dụ: Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên), chứ không phải ban giám đốc điều hành. Cấu trúc này được thiết kế để đảm bảo bộ phận kiểm toán nội bộ hoàn toàn độc lập, không bị bất kỳ sự can thiệp nào trong việc xác định phạm vi công việc, thực hiện nhiệm vụ hay báo cáo kết quả.
Sự đáng ngạc nhiên ở đây chính là sự khẳng định mạnh mẽ về vị thế và quyền hạn của kiểm toán nội bộ. Điều này phá vỡ hoàn toàn suy nghĩ rằng đây chỉ là một bộ phận cấp dưới, thay vào đó đặt họ vào vai trò giám sát độc lập ở cấp độ cao nhất của tổ chức. Điều này có nghĩa là, trong cơ cấu quản trị hiện đại, kiểm toán nội bộ không phải là công cụ của Ban Giám đốc, mà là 'tai mắt' độc lập của Hội đồng Quản trị, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình ở cấp độ cao nhất.
"Tính độc lập về mặt tổ chức đạt được một cách hiệu quả khi người phụ trách kiểm toán nội bộ báo cáo chuyên môn cho cấp quản trị cao nhất."
2. Không Chỉ Là 'Người Giám Sát' Mà Còn Là 'Nhà Tư Vấn'
Bộ chuẩn mực mới đã định nghĩa rõ ràng hai vai trò chính của kiểm toán nội bộ: "hoạt động đảm bảo" và "hoạt động tư vấn". Hoạt động đảm bảo chính là vai trò giám sát truyền thống, nơi kiểm toán viên đánh giá khách quan các bằng chứng để đưa ra ý kiến hoặc kết luận. Tuy nhiên, hoạt động tư vấn lại mang một màu sắc hoàn toàn khác: đưa ra các ý kiến tư vấn theo yêu cầu cụ thể để giúp đơn vị cải thiện hoạt động, quản lý rủi ro và tạo ra giá trị gia tăng.
Điều này trái ngược hẳn với hình dung của nhiều người về một kiểm toán viên chỉ biết tìm lỗi. Vai trò tư vấn cho thấy một khía cạnh chủ động, hợp tác và mang tính xây dựng. Hãy tưởng tượng, thay vì chỉ kiểm tra quy trình mua hàng đã có, bộ phận kiểm toán nội bộ có thể được mời tham gia tư vấn để thiết kế một quy trình mua hàng mới hiệu quả hơn, giúp giảm thiểu rủi ro gian lận ngay từ đầu. Kiểm toán nội bộ giờ đây không chỉ là "người gác cổng" mà còn là một nhà cố vấn đáng tin cậy.
"Hoạt động tư vấn có bản chất là đưa ra ý kiến tư vấn và thường được thực hiện theo yêu cầu cụ thể của cấp có thẩm quyền trong đơn vị."
3. Quy Tắc '3 Năm Chờ': Cam Kết Khách Quan Tuyệt Đối
Chuẩn mực 1130.A1 đưa ra một quy định rất nghiêm ngặt được gọi là "cooling-off period" (giai đoạn chờ). Cụ thể, một người làm công tác kiểm toán nội bộ không được thực hiện hoạt động đảm bảo cho một mảng công việc mà họ từng tham gia hoặc chịu trách nhiệm, cho đến khi đã hết thời hạn 03 năm kể từ ngày họ chính thức rời khỏi vai trò đó.
Đây là một quy định cực kỳ cụ thể và mạnh mẽ để triệt tiêu hoàn toàn các xung đột lợi ích, đảm bảo tính khách quan không chỉ về bản chất mà còn cả về hình thức bên ngoài. Nó cho thấy sự chuyên nghiệp và cam kết đạo đức ở mức độ cao, không phải là lý thuyết suông. Điều này đảm bảo rằng các đánh giá của kiểm toán nội bộ luôn được thực hiện bởi một con mắt hoàn toàn công tâm và không bị ảnh hưởng bởi các quyết định trong quá khứ.
4. Khi Ban Lãnh Đạo 'Liều Lĩnh', Kiểm Toán Nội Bộ Có Quyền Vượt Cấp
Đây là một trong những quyền hạn và trách nhiệm lớn nhất được quy định trong Chuẩn mực 2600. Khi Người phụ trách kiểm toán nội bộ kết luận rằng ban điều hành đã chấp nhận một mức độ rủi ro "không thể chấp nhận được đối với đơn vị", họ có trách nhiệm phải báo cáo vấn đề này cho ban điều hành cấp cao. Nếu vấn đề không được giải quyết thỏa đáng, họ phải báo cáo thẳng lên "cấp quản trị cao nhất".
Điều đáng kinh ngạc ở đây chính là vai trò chiến lược mà quy định này mang lại. Đây chính là "van an toàn" cuối cùng của hệ thống quản trị doanh nghiệp, một cơ chế được thiết kế để bảo vệ lợi ích dài hạn của tổ chức trước những quyết định có thể mang tính rủi ro ngắn hạn của ban điều hành. Nó khẳng định rằng lòng trung thành cuối cùng của kiểm toán viên là với sự an toàn và bền vững của toàn bộ tổ chức, chứ không phải với một cá nhân hay một nhóm lãnh đạo nào.
5. Đến 'Người Giám Sát' Cũng Bị Giám Sát
Ai sẽ kiểm toán các kiểm toán viên? Câu hỏi này được trả lời rõ ràng trong Chuẩn mực 1300, 1311 và 1312 thông qua "Chương trình đảm bảo và nâng cao chất lượng". Theo đó, bộ phận kiểm toán nội bộ cũng phải tự đánh giá hoạt động của mình một cách định kỳ thông qua các hoạt động giám sát thường xuyên và tự đánh giá nội bộ.
Nhưng điểm gây ngạc nhiên nhất nằm ở Chuẩn mực 1312: bộ phận kiểm toán nội bộ phải được một chuyên gia hoặc một tổ chức độc lập, có chuyên môn từ bên ngoài đơn vị đánh giá chất lượng ít nhất 5 năm một lần. Điều này tạo ra một vòng tròn trách nhiệm giải trình khép kín, đảm bảo rằng ngay cả bộ phận giám sát cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn cao nhất và không ngừng nỗ lực cải tiến để đạt được sự xuất sắc.
KẾT LUẬN
Năm sự thật trên không chỉ vẽ nên một bức tranh mới, mà còn khẳng định một sự chuyển dịch mang tính kiến tạo: từ một chức năng kiểm soát bị động, kiểm toán nội bộ đã trở thành một đối tác chiến lược chủ động, độc lập và là một động lực tạo ra giá trị bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam.
Với một vai trò được nâng tầm như vậy, doanh nghiệp của bạn đã sẵn sàng để tận dụng kiểm toán nội bộ không chỉ như một công cụ tuân thủ, mà còn là một đòn bẩy cho lợi thế cạnh tranh chưa?
Thông tin khác
.jpg)
