Xóa Bỏ Thuế Khoán Với Hộ Kinh Doanh – Bước Chuyển Lịch Sử Của Quản Lý Thuế Việt Nam

Thuế khoán là hình thức cơ quan thuế ấn định trước số thuế phải nộp cho hộ kinh doanh dựa trên nhiều yếu tố như ngành nghề, quy mô, địa điểm kinh doanh và mức doanh thu ước tính. Theo đó, hộ kinh doanh không phải kê khai chi tiết doanh thu – chi phí, cũng không cần lập sổ sách kế toán phức tạp.

Trong một thời gian dài, hình thức thuế này mang lại nhiều thuận lợi. Thủ tục hành chính được đơn giản hóa, phù hợp với đặc điểm của hộ kinh doanh nhỏ lẻ; gánh nặng kê khai, báo cáo được giảm bớt; đồng thời chi phí quản lý cũng thấp hơn cho cả người nộp thuế lẫn cơ quan thuế.

Chính vì những lý do đó, thuế khoán từng được coi là một “lối đi tắt” hợp lý cho khu vực kinh tế cá thể – khu vực vốn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam.

2. Những bất cập ngày càng rõ của thuế khoán

Khi quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ và yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng cao, thuế khoán bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng.

Trước hết, thuế khoán không phản ánh đúng doanh thu thực tế. Nhiều hộ kinh doanh có doanh thu cao nhưng mức thuế phải nộp lại thấp, trong khi một số hộ nhỏ hơn lại chịu mức khoán tương đối cao. Điều này dẫn đến sự thiếu công bằng trong nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, do phụ thuộc vào ước tính và thỏa thuận, thuế khoán tiềm ẩn nguy cơ phát sinh cơ chế xin – cho, làm giảm tính minh bạch và gây mất niềm tin vào hệ thống thuế. Việc doanh thu thực tế không được phản ánh đầy đủ cũng khiến ngân sách nhà nước dễ bị thất thu, đặc biệt trong các lĩnh vực như dịch vụ, ăn uống, bán lẻ và kinh doanh online.

Ngoài ra, trong bối cảnh ngành thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng hóa đơn điện tử và quản lý dữ liệu tập trung, thuế khoán dần trở thành một “điểm nghẽn” lớn, không còn phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại.

Việc xóa bỏ thuế khoán không phải là quyết định mang tính đột ngột. Trên thực tế, đây là một lộ trình đã được chuẩn bị từ nhiều năm trước, song song với việc triển khai hóa đơn điện tử trên toàn quốc, xây dựng cơ sở dữ liệu người nộp thuế và tăng cường quản lý thuế đối với thương mại điện tử, kinh doanh online.

Theo số liệu công bố, đã có hơn 18.300 hộ kinh doanh chủ động chuyển từ thuế khoán sang kê khai thuế trước thời điểm 1/1/2026. Con số này cho thấy quá trình dịch chuyển đang diễn ra rõ rệt, dù trên thực tế vẫn còn không ít lo ngại từ phía người kinh doanh.

Khi chuyển sang kê khai thuế, hộ kinh doanh buộc phải thay đổi cách tiếp cận trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Thay vì nộp thuế theo mức ấn định, hộ kinh doanh sẽ kê khai doanh thu thực tế phát sinh và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thuế theo quy định như thuế GTGT, thuế TNCN.

Điều này đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh cần lập và lưu trữ sổ sách kế toán ở mức độ phù hợp, đồng thời sử dụng hóa đơn điện tử trong quá trình bán hàng và cung ứng dịch vụ. Quan trọng hơn, đây là sự thay đổi về tư duy, từ “nộp thuế theo ước tính” sang “nộp thuế dựa trên số liệu”.

Dù trong giai đoạn đầu có thể phát sinh áp lực, nhưng về lâu dài, kê khai thuế mang lại nhiều lợi ích rõ ràng. Nghĩa vụ thuế được thực hiện công bằng và minh bạch hơn, hộ kinh doanh dễ dàng chứng minh thu nhập khi vay vốn ngân hàng hoặc mở rộng hoạt động, đồng thời tạo tiền đề thuận lợi cho việc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp khi đủ điều kiện.

Việc kê khai đúng và đủ cũng giúp giảm đáng kể rủi ro bị truy thu hoặc xử phạt do chênh lệch doanh thu. Với những hộ kinh doanh làm ăn bài bản, đây có thể được xem là cơ hội nhiều hơn là thách thức.

Không thể phủ nhận rằng việc xóa bỏ thuế khoán cũng đặt ra không ít khó khăn. Phần lớn hộ kinh doanh cá thể hiện nay còn hạn chế về kiến thức kế toán – thuế, trong khi tâm lý e ngại bị “soi” doanh thu thực tế vẫn khá phổ biến.

Ngoài ra, chi phí phát sinh khi thuê kế toán hoặc sử dụng phần mềm hỗ trợ cũng là mối lo của nhiều hộ kinh doanh nhỏ. Thói quen kinh doanh tiền mặt, không hóa đơn, vốn tồn tại lâu năm, cũng cần thời gian để thay đổi.

Nếu không có sự hướng dẫn và hỗ trợ kịp thời, một bộ phận hộ kinh doanh có thể gặp khó khăn trong giai đoạn chuyển đổi này.

Để thích ứng tốt với việc xóa bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh cần chủ động chuẩn bị từ sớm. Việc làm quen với ghi chép doanh thu – chi phí hằng ngày, tập sử dụng hóa đơn điện tử và hạn chế giao dịch tiền mặt là những bước cơ bản nhưng quan trọng.

Bên cạnh đó, hộ kinh doanh nên tìm hiểu các quy định về thuế GTGT, thuế TNCN, cân nhắc sử dụng phần mềm kế toán đơn giản hoặc dịch vụ kế toán phù hợp, đồng thời thường xuyên cập nhật các chính sách thuế mới trong giai đoạn 2025–2026. Chuẩn bị sớm sẽ giúp giảm đáng kể áp lực khi chính sách chính thức được áp dụng trên diện rộng.

Việc xóa bỏ thuế khoán không chỉ ảnh hưởng đến từng hộ kinh doanh riêng lẻ mà còn mang ý nghĩa lớn đối với nền kinh tế. Chính sách này góp phần nâng cao tính minh bạch và kỷ cương tài chính, thu hẹp khoảng cách giữa khu vực kinh doanh cá thể và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy quá trình hiện đại hóa hệ thống thuế.

Về lâu dài, đây là bước đi quan trọng giúp môi trường kinh doanh trở nên công bằng hơn, tạo nền tảng cho kinh tế Việt Nam phát triển theo hướng bền vững và chính quy.

Xóa bỏ thuế khoán với hộ kinh doanh không đơn thuần là thay đổi cách thu thuế, mà là sự thay đổi toàn diện trong tư duy quản lý và tư duy kinh doanh. Dù giai đoạn đầu không tránh khỏi khó khăn, nhưng nếu được triển khai đúng lộ trình và có sự hỗ trợ phù hợp, chính sách này sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho cả Nhà nước và người nộp thuế.

Đối với hộ kinh doanh, chuẩn bị sớm chính là chìa khóa để thích nghi và biến thách thức thành cơ hội.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.