Những thay đổi quan trọng trong lĩnh vực Kế toán – Kiểm toán giai đoạn 2025–2026

1. Hoàn thiện khung pháp lý và cập nhật chế độ kế toán doanh nghiệp

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong giai đoạn 2025–2026 là việc ban hành và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến chế độ kế toán và kiểm toán. Đặc biệt, Thông tư 99/2025/TT-BTC được ban hành nhằm thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc thay thế này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn phản ánh xu hướng cập nhật chuẩn mực kế toán theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Các nội dung sửa đổi tập trung vào việc làm rõ nguyên tắc ghi nhận doanh thu, chi phí, tài sản và nợ phải trả; bổ sung hướng dẫn về trình bày báo cáo tài chính; đồng thời tăng cường yêu cầu minh bạch thông tin thuyết minh. Điều này giúp nâng cao tính so sánh và độ tin cậy của báo cáo tài chính, nhất là trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp có quan hệ đầu tư và giao dịch xuyên biên giới. Bên cạnh đó, các quy định mới liên quan đến kiểm toán độc lập trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng cũng được ban hành, trong đó có Thông tư 42/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thông tư này quy định cụ thể phạm vi, yêu cầu và trách nhiệm kiểm toán độc lập đối với tổ chức tín dụng là hợp tác xã, góp phần tăng cường tính an toàn và minh bạch trong hệ thống tài chính. Nhìn chung, việc hoàn thiện khung pháp lý trong giai đoạn này thể hiện nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc xây dựng môi trường kế toán – kiểm toán đồng bộ, hiện đại và phù hợp với yêu cầu quản trị rủi ro ngày càng cao.

2. Tăng cường vai trò và chất lượng hoạt động kiểm toán

Song song với việc hoàn thiện chế độ kế toán, hoạt động kiểm toán – đặc biệt là kiểm toán nhà nước – cũng có nhiều thay đổi đáng kể. Theo kế hoạch năm 2026, Kiểm toán Nhà nước Việt Nam mở rộng phạm vi kiểm toán, hướng tới mục tiêu kiểm toán 100% báo cáo quyết toán ngân sách của các bộ, ngành và địa phương. Đây là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường kỷ luật tài chính – ngân sách và nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Ngoài kiểm toán báo cáo tài chính, các cuộc kiểm toán chuyên đề về đầu tư công, quản lý thuế, quản lý tài sản công và các chương trình mục tiêu quốc gia cũng được đẩy mạnh. Cách tiếp cận kiểm toán chuyển dần từ kiểm tra tuân thủ đơn thuần sang đánh giá hiệu quả, hiệu lực và tính kinh tế của việc sử dụng nguồn lực công. Điều này phù hợp với xu hướng kiểm toán hiện đại trên thế giới, nơi vai trò của kiểm toán không chỉ là phát hiện sai sót mà còn góp phần cải thiện quản trị công. Trong khu vực kiểm toán độc lập, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp, kiểm soát chất lượng và cập nhật kiến thức chuyên môn ngày càng được siết chặt. Kiểm toán viên phải đáp ứng các tiêu chuẩn đào tạo liên tục, nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng phân tích dữ liệu. Điều này góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư và công chúng đối với báo cáo tài chính đã được kiểm toán. Như vậy, giai đoạn 2025–2026 cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ “kiểm toán hình thức” sang “kiểm toán giá trị gia tăng”, nhấn mạnh vai trò của kiểm toán trong việc phòng ngừa rủi ro và hỗ trợ ra quyết định.

3. Hội nhập chuẩn mực quốc tế và thúc đẩy chuyển đổi số

Một xu hướng nổi bật khác trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán là quá trình hội nhập chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là việc triển khai Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Theo lộ trình của Bộ Tài chính, nhiều doanh nghiệp niêm yết, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các tập đoàn lớn đang từng bước áp dụng hoặc chuẩn bị áp dụng IFRS. Việc chuyển đổi từ hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) sang IFRS không chỉ là thay đổi kỹ thuật kế toán mà còn đòi hỏi thay đổi về tư duy quản trị tài chính. IFRS nhấn mạnh nguyên tắc giá trị hợp lý, bản chất hơn hình thức và yêu cầu thuyết minh sâu rộng, từ đó nâng cao tính minh bạch và khả năng so sánh quốc tế của báo cáo tài chính. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra thách thức về nguồn nhân lực, chi phí chuyển đổi hệ thống và năng lực tư vấn chuyên môn. Bên cạnh hội nhập chuẩn mực, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng định hình lại nghề nghiệp kế toán – kiểm toán. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và các phần mềm kế toán – kiểm toán tích hợp giúp tự động hóa nhiều quy trình ghi nhận, đối chiếu và kiểm tra số liệu. Điều này làm thay đổi vai trò của kế toán viên từ người ghi chép sang người phân tích và tư vấn tài chính. Đối với kiểm toán, công nghệ hỗ trợ phân tích toàn bộ dữ liệu thay vì chỉ chọn mẫu truyền thống, từ đó nâng cao khả năng phát hiện rủi ro và gian lận. Các hệ thống kiểm toán điện tử, lưu trữ hồ sơ số và làm việc từ xa cũng trở nên phổ biến, đặc biệt sau những biến động kinh tế – xã hội gần đây. Như vậy, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành kế toán – kiểm toán Việt Nam.

Kết bài

Giai đoạn 2025–2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng của lĩnh vực kế toán – kiểm toán tại Việt Nam trên cả ba phương diện: hoàn thiện pháp lý, nâng cao chất lượng kiểm toán và hội nhập quốc tế gắn với chuyển đổi số. Những thay đổi này phản ánh nỗ lực của Nhà nước trong việc xây dựng môi trường tài chính minh bạch, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp và đội ngũ hành nghề. Trong bối cảnh đó, kế toán viên và kiểm toán viên không chỉ cần cập nhật kiến thức pháp luật và chuẩn mực chuyên môn, mà còn phải phát triển tư duy phân tích, khả năng ứng dụng công nghệ và đạo đức nghề nghiệp vững vàng. Chỉ khi thích ứng kịp thời với những thay đổi của giai đoạn 2025–2026, ngành kế toán – kiểm toán mới có thể phát huy vai trò là “ngôn ngữ của kinh doanh” và là công cụ bảo đảm tính minh bạch, bền vững của nền kinh tế.

Thông tin khác

Nguồn: Tổng hợp