Thuế thừa kế Việt Nam: Bài học từ Nhật Bản và Hàn Quốc
1. Thuế thừa kế là gì và vì sao được quan tâm?
Thuế thừa kế (Inheritance Tax) là khoản thuế đánh vào giá trị tài sản mà một cá nhân nhận được từ người đã qua đời. Những tài sản này có thể bao gồm:- Bất động sản (nhà, đất)
- Tiền gửi ngân hàng, cổ phiếu, trái phiếu
- Phương tiện, trang sức
- Thậm chí là tài sản số nếu xác định được giá trị
- Điều tiết tài sản lớn
- Tăng nguồn thu ngân sách
- Hạn chế tích tụ tài sản qua nhiều thế hệ
2. Việt Nam đang ở đâu với loại thuế này?
Hiện tại, Việt Nam chưa áp dụng thuế thừa kế độc lập. Tuy nhiên, một phần nội dung đã được điều chỉnh thông qua thuế thu nhập cá nhân (TNCN).Cụ thể:- Mức thuế: 10% đối với thu nhập từ thừa kế, quà tặng
- Áp dụng với: bất động sản, cổ phiếu, phần vốn góp, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu
| Thuế thu nhập cá nhân phải nộp | = | Thu nhập tính thuế | x | Thuế suất 10% |
- Vợ chồng
- Cha mẹ – con (kể cả nuôi)
- Ông bà – cháu
- Anh chị em ruột
3. Bài học từ Nhật Bản: Thuế cao nhưng minh bạch
Nhật Bản là một trong những quốc gia áp dụng thuế thừa kế từ rất sớm (từ năm 1950) và có mức thuế suất cao hàng đầu thế giới.Cách tính thuế:- Tổng tài sản – mức miễn trừ
- Mức miễn trừ: 30 triệu yên + 6 triệu yên/người thừa kế
- Thuế suất lũy tiến: 10% – 55%
- Góp phần tăng nguồn thu ngân sách đáng kể
- Khuyến khích người dân chuyển tài sản sớm thông qua tặng cho hợp pháp
- Giúp minh bạch dòng tiền và tài sản
4. Hàn Quốc: Công bằng thuế và những tranh luận
Hàn Quốc nổi bật với các trường hợp thu thuế thừa kế quy mô lớn, đặc biệt trong các tập đoàn gia đình.Một ví dụ điển hình là trường hợp của Lee Kun-hee – Chủ tịch tập đoàn Samsung. Sau khi ông qua đời vào năm 2020, gia đình phải nộp khoảng 11 nghìn tỷ won tiền thuế thừa kế, tương đương gần 50% giá trị di sản.Kết quả mang lại:- Tăng nguồn thu ngân sách đáng kể
- Tạo sự đồng thuận xã hội về tính công bằng
- Thể hiện trách nhiệm của người giàu
5. Việt Nam có nên áp dụng thuế thừa kế?
Từ kinh nghiệm quốc tế, có thể thấy thuế thừa kế không đơn thuần là công cụ thu ngân sách, mà còn là chính sách điều tiết xã hội. Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả tại Việt Nam, cần cân nhắc một số yếu tố:Thứ nhất, xây dựng nền tảng dữ liệu tài sản
- Kết nối thông tin giữa đất đai, ngân hàng và chứng khoán
- Đảm bảo minh bạch và tránh thất thu thuế
Thứ hai, thiết kế ngưỡng miễn trừ hợp lý
- Chỉ nên áp dụng với tài sản lớn (ví dụ trên 10 tỷ đồng)
- Tránh ảnh hưởng đến tầng lớp trung lưu
Thứ ba, truyền thông chính sách rõ ràng
- Nhấn mạnh mục tiêu công bằng, không phải “đánh vào tình thân”
- Tạo sự đồng thuận xã hội
6. Những vấn đề cần lưu ý nếu Việt Nam áp dụng thuế thừa kế
Việc áp dụng thuế thừa kế tại Việt Nam không chỉ liên quan đến việc xác định mức thuế suất mà còn đặt ra nhiều vấn đề về quản lý và thực thi chính sách. Một trong những yếu tố quan trọng là phải xây dựng cơ chế xác định giá trị tài sản một cách minh bạch và thống nhất.
Đối với bất động sản, việc xác định giá trị tính thuế cần phản ánh tương đối sát với giá trị thực tế trên thị trường. Nếu chỉ dựa vào bảng giá đất hoặc các mức giá hành chính thấp hơn đáng kể so với giá giao dịch thực tế, chính sách thuế có thể không đạt được mục tiêu điều tiết tài sản lớn. Ngược lại, nếu giá trị tài sản được xác định quá cao, người thừa kế có thể phải chịu gánh nặng thuế lớn dù không có đủ nguồn tiền để nộp thuế.
Bên cạnh đó, cần có quy định rõ ràng đối với các loại tài sản có tính chất đặc thù như cổ phần trong doanh nghiệp chưa niêm yết, phần vốn góp, tài sản ở nước ngoài hoặc tài sản số. Đây đều là những tài sản có thể có giá trị lớn nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng xác định giá trị tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế.
Một vấn đề khác là nguy cơ người sở hữu tài sản tìm cách chuyển tài sản trước khi qua đời nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Vì vậy, nếu Việt Nam nghiên cứu thuế thừa kế trong tương lai, chính sách này có thể cần được thiết kế đồng bộ với quy định về thuế đối với quà tặng và chuyển nhượng tài sản. Việc phân biệt quá lớn giữa thừa kế và tặng cho có thể tạo ra khoảng trống để chuyển tài sản nhằm tránh thuế.
Ngoài ra, cơ quan quản lý cần cân nhắc đến trường hợp người thừa kế nhận được tài sản có giá trị cao nhưng không có khả năng thanh toán thuế ngay lập tức. Ví dụ, một người có thể được thừa kế một căn nhà hoặc một phần vốn góp trong doanh nghiệp nhưng không có lượng tiền mặt tương ứng để nộp thuế. Trong trường hợp này, chính sách có thể cần xem xét cơ chế gia hạn, trả thuế theo từng đợt hoặc các phương án thanh toán phù hợp.
Kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy một hệ thống thuế thừa kế hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào mức thuế suất cao hay thấp mà còn phụ thuộc vào khả năng quản lý dữ liệu tài sản, cơ chế định giá và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Đây cũng là những yếu tố Việt Nam cần chuẩn bị trước khi triển khai một chính sách thuế thừa kế độc lập.
Về lâu dài, nếu được thiết kế hợp lý, thuế thừa kế có thể trở thành một phần trong hệ thống chính sách thuế nhằm điều tiết thu nhập và tài sản giữa các thế hệ. Tuy nhiên, chính sách này cần bảo đảm nguyên tắc đánh thuế vào tài sản có giá trị lớn, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến nhu cầu thừa kế thông thường của các hộ gia đình.
Với Việt Nam, thay vì áp dụng ngay một mức thuế cao, có thể cân nhắc lộ trình từng bước, bắt đầu bằng việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu tài sản, nâng cao khả năng quản lý các giao dịch có giá trị lớn và nghiên cứu mức miễn trừ phù hợp. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm chính sách thuế thừa kế trong tương lai vừa đạt mục tiêu quản lý nhà nước, vừa tạo được sự đồng thuận trong xã hội.
Nếu làm tốt, đây không chỉ là công cụ tăng thu ngân sách mà còn góp phần xây dựng một nền kinh tế minh bạch, công bằng và bền vững trong dài hạn. Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.Nguồn: Tổng hợp.
