Tài sản sinh học theo Thông tư 99: Bước tiến kế toán 2026

Theo quy định pháp lý tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài sản sinh học được định nghĩa là các loại động vật sống hoặc cây trồng do doanh nghiệp nắm giữ, quản lý nhằm thực hiện quá trình biến đổi sinh học để tạo ra các sản phẩm nông nghiệp hoặc tạo ra các tài sản sinh học bổ sung khác. Trên cơ sở định nghĩa này, Tài khoản 215 - Tài sản sinh học ra đời với vai trò là tài khoản tổng hợp dùng để phản ánh toàn bộ giá trị hiện có cũng như tình hình biến động tăng, giảm của các đối tượng cây trồng, vật nuôi trong suốt chu kỳ tồn tại của chúng tại doanh nghiệp.

Việc Bộ Tài chính chính thức bổ sung Tài khoản 215 vào Bảng hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp xuất phát từ những lý do kỹ thuật và quản trị tài chính đặc thù mà các tài khoản truyền thống không thể đáp ứng. Khác với nhà xưởng, máy móc thiết bị là những tài sản cố định chịu sự hao mòn hữu hình và vô hình theo thời gian, hoặc hàng tồn kho là những vật tư có giá trị cố định sau khi nhập kho, tài sản sinh học lại sở hữu đặc tính tự biến đổi sinh học. 

Ví dụ: Một con bê con sau quá trình nuôi dưỡng sẽ phát triển thành bò sữa trưởng thành có giá trị cao hơn, hoặc một cây gỗ sau nhiều năm sẽ tự tăng trưởng về thể tích và khối lượng. 

Do đó, nếu không có Tài khoản 215, hệ thống kế toán sẽ gặp khó khăn việc ghi nhận sự tăng trưởng giá trị tự nhiên này, khiến số liệu trên sổ sách phản ánh sai lệch giá trị nội tại của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc chăn nuôi hay trồng trọt thường kéo dài qua nhiều kỳ kế toán với các khoảng thời gian phát sinh chi phí rất khác nhau. Nhờ có Tài khoản 215 cùng các tài khoản cấp con, kế toán có thể tách bạch rõ ràng đâu là chi phí chăm sóc tạo nên nguyên giá tài sản sinh học trong giai đoạn kiến thiết ban đầu, đâu là chi phí khấu hao tài sản khi đi vào vận hành khai thác, và đâu là chi phí biến đổi tạo nên giá thành của sản phẩm thu hoạch. Sự rõ ràng này giúp doanh nghiệp loại bỏ tình trạng dồn tích chi phí bất hợp lý, từ đó tính toán chính xác điểm hòa vốn và hiệu quả kinh doanh của từng dự án nông nghiệp.

2. Quy định phân loại và kết cấu Tài khoản 215

Nhóm tài sản sinh học phục vụ cho mục đích khai thác sản phẩm định kỳ hoặc sinh sản được theo dõi trên Tài khoản 2151. Đây là những tài sản được giữ lại trong doanh nghiệp qua nhiều kỳ kế toán để thu hoạch sản phẩm nhiều lần, chẳng hạn như đàn bò lấy sữa, đàn gà đẻ trứng, đàn lợn nái sinh sản, hoặc các vườn cây lâu năm như cao su, chè, cà phê, hồ tiêu. Nhằm phản ánh chính xác trạng thái phát triển của tài sản, Thông tư 99 chia Tài khoản 2151 thành hai giai đoạn rõ rệt.

- Giai đoạn đầu tiên là Tài khoản 21511 dùng để theo dõi súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ nhưng chưa đạt đến giai đoạn trưởng thành. Toàn bộ các chi phí phát sinh từ khâu mua giống, chi phí thức ăn, thuốc thú y, phân bón, nhân công chăm sóc cho đến các chi phí quản lý trực tiếp trong suốt quá trình nuôi dưỡng ban đầu đều được tích lũy vào bên Nợ của Tài khoản 21511. 

- Giai đoạn thứ hai là Tài khoản 21512 dùng để phản ánh súc vật nuôi đã đạt đến giai đoạn trưởng thành, tức là thời điểm tài sản bắt đầu có khả năng cho sản phẩm thương mại hoặc phục vụ mục đích sinh sản một cách ổn định. Tài khoản 215121 phản ánh nguyên giá tài sản sinh học trưởng thành và Tài khoản 215122 phản ánh giá trị hao mòn lũy kế phát sinh trong quá trình khai thác

Trong suốt giai đoạn tài sản sinh học chưa trưởng thành, mọi chi phí chăm sóc, nuôi dưỡng (Bê con đang nuôi lớn để thành bò sữa, gà hậu bị đang chăm sóc trước khi đẻ trứng, heo con đang nuôi hậu bị để làm heo nái sinh sản...) đều được coi là chi phí đầu tư và được vốn hóa trực tiếp vào Tài khoản 21511. 

Kế toán không thực hiện trích khấu hao đối với Tài khoản 21511. Khi vật nuôi đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật để chuyển sang giai đoạn trưởng thành, kế toán tiến hành kết chuyển toàn bộ chi phí đã tích lũy từ Tài khoản 21511 sang Tài khoản 215121 để ghi nhận nguyên giá chính thức của tài sản sinh học trưởng thành.

Tài sản sinh học thuộc Tài khoản 215121 bắt đầu chịu sự tác động của quá trình hao mòn và thoái hóa sinh học. Do đó, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện trích khấu hao định kỳ hàng tháng đối với nhóm tài sản này tương tự như phương pháp trích khấu hao tài sản cố định hữu hình. Giá trị trích khấu hao hàng tháng được ghi Nợ cho các tài khoản chi phí sản xuất tương ứng như Tài khoản 627 và ghi Có cho Tài khoản 215122. Khoản chi phí khấu hao này sẽ cấu thành nên giá thành của các sản phẩm nông nghiệp thu hoạch định kỳ. Ví dụ: giá thành của sản lượng sữa bò thu được hoặc giá thành của trứng gà thu hoạch trong kỳ. Khi tài sản sinh học trưởng thành hết tuổi thọ khai thác hoặc bị thải loại, kế toán tiến hành ghi giảm nguyên giá trên Tài khoản 215121, xóa sổ giá trị hao mòn lũy kế trên Tài khoản 215122 và hạch toán phần giá trị còn lại vào chi phí thanh lý.