GAAP - Bộ nguyên tắc kế toán mà doanh nghiệp cần hiểu rõ

AGS Giang ACC

17 thg 6, 2024

Trong thế giới tài chính, nếu mỗi doanh nghiệp tự ghi chép sổ sách theo quy tắc riêng của mình, việc so sánh hiệu quả kinh doanh sẽ trở nên bất khả thi. Đó chính là lý do GAAP (Nguyên tắc Kế toán được Chấp nhận Chung) ra đời. Được ví như "ngôn ngữ chung" của ngành kế toán, GAAP thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe để đảm bảo tính minh bạch và trung thực của báo cáo tài chính. Vậy chính xác GAAP bao gồm những quy tắc nào và tại sao nó lại là "kim chỉ nam" cho mọi kế toán viên hiện nay? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết này.

1. Khái niệm

Nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung trong tiếng Anh là Generally Accepted Accounting Principles, viết tắt là GAAP.
Nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung đề cập đến một bộ nguyên tắc, chuẩn mực và quy trình kế toán chung do Hội đồng tiêu chuẩn kế toán tài chính (FASB) ban hành, được xác lập để hướng dẫn việc lập và trình bày các báo cáo tài chính. Các công ty đại chúng ở Mỹ phải tuân theo GAAP khi kế toán của họ lập báo cáo tài chính.
GAAP là sự kết hợp của các tiêu chuẩn có thẩm quyền (được thiết lập bởi các ban chính sách) và các cách thường được chấp nhận để ghi lại và báo cáo thông tin kế toán. Mục đích cốt lõi của GAAP là đảm bảo tính nhất quán, minh bạch và khả năng so sánh của các thông tin tài chính giữa các công ty và giữa các kỳ kế toán khác nhau. GAAP không chỉ là một danh sách các quy định mà là một sự đồng thuận về các nguyên tắc kế toán tốt nhất tại một thời điểm nhất định.
GAAP có thể tương phản với kế toán chiếu lệ (pro forma), đây là một phương pháp báo cáo tài chính phi GAAP. Trên bình diện quốc tế, tương đương với GAAP tại Mỹ được gọi là Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). IFRS được tuân thủ tại hơn 120 quốc gia, bao gồm cả những nước thuộc Liên minh châu Âu (EU).

2. Đặc điểm của GAAP

GAAP sở hữu ba đặc điểm nền tảng giúp duy trì tính liêm chính của báo cáo tài chính

Thứ nhất là Tính Hệ thống (Systematic), nghĩa là GAAP được xây dựng trên một khung lý thuyết rõ ràng, logic, không chỉ là các quy tắc ngẫu nhiên.
Thứ hai là Tính Khách quan (Objective), yêu cầu mọi giao dịch phải được ghi nhận dựa trên bằng chứng xác thực và có thể kiểm chứng được, không bị chi phối bởi quan điểm cá nhân.
Cuối cùng, Tính Nhất quán (Consistent) đòi hỏi doanh nghiệp phải áp dụng các phương pháp kế toán đã chọn một cách đồng bộ từ kỳ này sang kỳ khác.

Vai trò của GAAP trong thị trường tài chính:

GAAP giúp quản lí thế giới kế toán theo các qui tắc và hướng dẫn chung. Nó cố gắng chuẩn hóa và điều chỉnh các định nghĩa, giả định và phương pháp được sử dụng trong kế toán trong tất cả các ngành công nghiệp. GAAP bao gồm các chủ đề như ghi nhận doanh thu, phân loại bảng cân đối và tính trọng yếu.
Mục tiêu cuối cùng của GAAP là đảm bảo báo cáo tài chính của công ty đầy đủ, nhất quán và có thể so sánh được. Điều này giúp các nhà đầu tư dễ dàng phân tích và trích xuất thông tin hữu ích từ báo cáo tài chính của công ty, bao gồm dữ liệu xu hướng trong một khoảng thời gian. Nó cũng tạo điều kiện cho việc so sánh thông tin tài chính giữa các công ty khác nhau.

3. Bộ 10 nguyên tắc khái quát nhiệm vụ chính của GAAP

10 nguyên tắc sau đây là nền tảng lý thuyết cho việc lập báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán GAAP và cần được hiểu rõ:

3.1. Nguyên tắc Thực thể kinh doanh (Business Entity Principle)

Nguyên tắc này khẳng định rằng các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp phải được giữ tách biệt hoàn toàn với các hoạt động cá nhân của chủ sở hữu, đối tác hoặc bất kỳ thực thể kinh doanh nào khác. Tài sản và nợ phải trả của doanh nghiệp là riêng biệt và báo cáo tài chính chỉ phản ánh các giao dịch của bản thân thực thể đó.

3.2. Nguyên tắc Thước đo tiền tệ (Monetary Unit Principle)

Chỉ những giao dịch và sự kiện có thể được định lượng và biểu hiện bằng tiền tệ mới được ghi nhận trong sổ sách kế toán. Nguyên tắc này cũng giả định rằng giá trị của đơn vị tiền tệ là ổn định, bỏ qua những thay đổi nhỏ do lạm phát.

3.3. Nguyên tắc Kỳ kế toán (Periodicity / Time-Period Principle)

Để đảm bảo tính kịp thời, hoạt động liên tục của một doanh nghiệp được chia thành các khoảng thời gian nhân tạo (như hàng tháng, hàng quý, hoặc hàng năm) để lập các báo cáo tài chính. Điều này cho phép người dùng báo cáo đánh giá hiệu suất của công ty một cách thường xuyên.

3.4. Nguyên tắc Giá gốc (Historical Cost Principle)

Tài sản phải được ghi nhận trên báo cáo tài chính theo chi phí mua ban đầu (giá gốc) của chúng. Nguyên tắc này ưu tiên tính khách quan và có thể kiểm chứng, thay vì định giá lại theo giá thị trường hiện tại, vốn có tính chủ quan và biến động cao.

3.5. Nguyên tắc Cơ sở dồn tích (Accrual Basis Principle)

Đây là một nguyên tắc cốt lõi của nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung, quy định rằng doanh thu phải được ghi nhận khi kiếm được (khi hàng hóa/dịch vụ được cung cấp), và chi phí phải được ghi nhận khi phát sinh, bất kể thời điểm tiền mặt thực tế được nhận hay chi ra.

3.6. Nguyên tắc Hoạt động liên tục (Going Concern Principle)

Trừ khi có bằng chứng rõ ràng ngược lại, kế toán viên luôn giả định rằng doanh nghiệp sẽ tiếp tục hoạt động trong tương lai gần và không có ý định hoặc nhu cầu phải thanh lý tài sản. Giả định này ảnh hưởng đến cách định giá tài sản dài hạn.

3.7. Nguyên tắc Công bố đầy đủ (Full Disclosure Principle)

Nguyên tắc này yêu cầu tất cả các thông tin quan trọng và có liên quan, có khả năng ảnh hưởng đến quyết định của người dùng báo cáo, phải được tiết lộ một cách đầy đủ và dễ hiểu. Việc công bố thường được thực hiện thông qua các thuyết minh đính kèm báo cáo tài chính.

3.8. Nguyên tắc Phù hợp (Matching Principle)

Chi phí liên quan đến việc tạo ra doanh thu phải được ghi nhận trong cùng kỳ kế toán với doanh thu đó. Nguyên tắc phù hợp đảm bảo rằng báo cáo thu nhập phản ánh chính xác nỗ lực (chi phí) cần thiết để đạt được thành quả (doanh thu) trong một khoảng thời gian nhất định.

3.9. Nguyên tắc Nhất quán (Consistency Principle)

Khi một doanh nghiệp đã chọn một phương pháp kế toán (ví dụ: phương pháp khấu hao), họ phải tiếp tục áp dụng phương pháp đó một cách nhất quán trong các kỳ kế toán tiếp theo. Bất kỳ sự thay đổi nào cũng phải được công bố và giải thích rõ ràng trong thuyết minh.

3.10. Nguyên tắc Trọng yếu và Thận trọng (Materiality and Conservatism)

Trọng yếu (Materiality): Chỉ các mục có giá trị hoặc tính chất đáng kể, có thể làm thay đổi quyết định của người đọc báo cáo, mới cần phải được xử lý chính xác theo GAAP. Các mục nhỏ (không trọng yếu) có thể được xử lý đơn giản hóa.
Thận trọng (Conservatism): Khi đối mặt với sự không chắc chắn, kế toán viên nên lựa chọn phương pháp hoặc ước tính ít làm tăng lợi nhuận ròng và giá trị tài sản nhất. Nguyên tắc này nhằm tránh việc báo cáo quá lạc quan về tình hình tài chính

4. Sự khác biệt của GAAP và IFRS

Tổng quan về IFRS

IFRS là một bộ tiêu chuẩn kế toán toàn cầu do Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành. Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) là cơ quan chuẩn mực kế toán cho IFRS Foundation. Chuẩn mực kế toán IFRS được áp dụng tại hơn 140 quốc gia, bao gồm Liên minh Châu Âu, Canada và Úc. IFRS đại diện cho một nỗ lực nhằm tạo ra một ngôn ngữ kế toán thống nhất trên toàn thế giới.

Điểm khác biệt của GAAP và IFRS

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở triết lý nền tảng:

GAAP (US GAAP): Là chuẩn mực Hướng đến Quy tắc (Rules-based). Nó cung cấp các quy tắc chi tiết và cụ thể cho hầu hết các trường hợp giao dịch, khiến việc áp dụng dễ dàng hơn nhưng cũng kém linh hoạt hơn.
IFRS: Là chuẩn mực Hướng đến Nguyên tắc (Principles-based). IFRS tập trung vào việc thiết lập các nguyên tắc chung và yêu cầu kế toán viên sử dụng phán đoán chuyên môn để áp dụng chúng vào các tình huống thực tế, dẫn đến tính linh hoạt cao hơn.

Sự khác biệt ở các hạng mục cụ thể:

IFRS là bộ nguyên tắc được sử dụng trên toàn thế giới, trong khi GAAP là một hệ thống quy tắc được biên soạn ở Hoa Kỳ. Chính vì vậy 2 hai bộ chuẩn mực kế toán này có một số đặc điểm khác biệt như sau:

Hàng tồn kho: Đầu tiên là với quy định hàng tồn kho LIFO. GAAP cho phép các công ty sử dụng Giá trị nhập sau cùng, xuất trước (LIFO) làm phương pháp chi phí hàng tồn kho. Nhưng quy tắc LIFO lại bị cấm theo chuẩn mực IFRS.
Chi phí phát triển: Theo GAAP, những chi phí này được coi là chi phí của doanh nghiệp. Ngược lại, theo IFRS, chi phí này sẽ được vốn hóa và phân bổ qua nhiều kỳ. Điều này áp dụng cho chi phí nội bộ của việc phát triển các tài sản vô hình của doanh nghiệp.
Bút toán giảm: GAAP chỉ định số lượng bút toán giảm của hàng tồn kho hoặc tài sản cố định không thể hoàn nguyên nếu giá trị thị trường của tài sản sau đó tăng lên. Mặt khác, IFRS cho phép gút toán giảm ngược lại. Điều này dẫn đến giá trị hàng tồn kho được tính theo nguyên tắc IFRS được sử dụng thường xuyên hơn so với GAAP.
Tài sản cố định: Theo GAAP, các tài sản cố định như tài sản, nhà máy và thiết bị (PP&E) phải được ghi nhận theo nguyên giá (giá mua) và được khấu hao tương ứng. Theo IFRS, tài sản cố định cũng được đánh giá theo giá gốc, nhưng các công ty được phép đánh giá lại tài sản cố định theo giá trị thị trường hợp lý.

Kết luận

GAAP đóng vai trò là “ngôn ngữ chung” cho kinh doanh. Nó giúp chuẩn hóa cách thức ghi nhận và báo cáo thông tin tài chính, từ đó hỗ trợ nhà đầu tư trong việc phân tích và so sánh hiệu quả hoạt động của các công ty thuộc các ngành nghề khác nhau. Bằng cách giảm thiểu sự tùy tiện trong lập báo cáo, GAAP giảm thiểu đáng kể rủi ro gian lận và sai sót, củng cố niềm tin vào tính chính xác của dữ liệu tài chính công khai.

Hiểu rõ về GAAP là bước đầu tiên để bạn làm chủ ngôn ngữ của kinh doanh. Cho dù bạn đang xây dựng một doanh nghiệp startup, quản lý một bộ phận hay đơn giản là đang tìm kiếm cơ hội đầu tư, việc nắm vững các nguyên tắc này sẽ giúp bạn đưa ra những quyết định dựa trên số liệu thực thay vì cảm tính. Đừng coi GAAP là một rào cản phức tạp, hãy coi đó là công cụ bảo vệ bạn và doanh nghiệp của mình trên con đường phát triển bền vững.

Nguồn : ［SAPP］Nguyên Tắc Kế Toán Được Chấp Nhận Chung (GAAP) Là Gì https://sapp.edu.vn/bai-viet-acca/gaap-la-gi/

Công ty AGS xin chân thành cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích cho cuộc sống và công việc, cũng như khai thác thêm góc nhìn mới về lĩnh vực mà bạn đang quan tâm. Đội ngũ AGS sẽ luôn nỗ lực để mang đến những thông tin mới mẻ và hữu ích đến bạn trong thời gian tới. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.