IFAC - Tìm hiểu về Liên đoàn Kế toán Quốc tế và Chuẩn mực Toàn cầu

Nghề kế toán ngày càng phát triển với sự hội nhập toàn cầu, đòi hỏi các tiêu chuẩn chuyên nghiệp và đạo đức thống nhất trên thế giới. Đó là lý do IFAC (Liên đoàn Kế toán Quốc tế) ra đời – tổ chức có vai trò quan trọng trong việc định hướng và nâng cao chất lượng nghề nghiệp kế toán, kiểm toán trên phạm vi toàn cầu. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu IFAC là gì, các chuẩn mực quan trọng mà tổ chức này thiết lập, cũng như tác động của IFAC đối với ngành kế toán tại Việt Nam và thế giới.

I. IFAC có nghĩa là gì?

Liên đoàn Kế toán Quốc tế (International Federation of Accountant - IFAC) là một hiệp hội chuyên ngành quốc tế về kế toán.

IFAC đã xây dựng nhiều tiêu chuẩn, tài liệu, các hệ thống chuẩn mực cho ngành kế toán và được thừa nhận ở nhiều nước trên thế giới. Các quốc gia thừa nhận đã xây dựng hệ thống chuẩn cho riêng mình dựa trên hệ thống quy chuẩn của IFAC.

Là tổ chức nghề nghiệp kế toán toàn cầu nhằm phục vụ lợi ích công chúng bằng cách phát triển nghề nghiệp và đóng góp vào sự phát triển mạnh mẽ nền kinh tế toàn cầu. Hiện nay, IFAC có hơn 180 thành viên chính thức và thành viên liên kết tại hơn 135 quốc gia và vùng lãnh thổ, đại diện cho hơn 3 triệu thành viên là các kế toán viên, kiểm toán viên hành nghề trong các lĩnh vực cung cấp dịch vụ kế toán, kiểm toán chuyên nghiệp, giáo dục, chính phủ, công nghiệp và thương mại. Ngày 11/11/2015, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) đã trở thành hội viên của Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC).

Một trong những lợi ích của việc trở thành hội viên của IFAC là VACPA sẽ được IFAC hỗ trợ, chia sẽ một số nguồn lực, trong đó có các chuẩn mực, hướng dẫn để phát triển nghề nghiệp kiểm toán độc lập ở Việt Nam. Với mục tiêu nâng cao lợi ích hội viên của VACPA, giúp hội viên tiếp cận với các thông lệ quốc tế cũng như có hiểu biết sâu sắc hơn về các quy định và thực tế hành nghề

II. Chuẩn mực đạo đức của IFAC

Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) là một liên đoàn của tất cả các cơ quan kế toán trên toàn thế giới. Tất cả các hiệp hội quốc tế và quốc gia lớn như ACCA, AICPA, ICMA, ICAP, IASB, v.v. đều là các tổ chức thành viên của nó. Sứ mệnh của IFAC, như được quy định trong hiến pháp, là “sự phát triển và nâng cao trên toàn thế giới của nghề kế toán với các tiêu chuẩn hài hòa, có thể cung cấp các dịch vụ có chất lượng nhất quán vì lợi ích công cộng”.

Để theo đuổi sứ mệnh này, Hội đồng IFAC đã thành lập Ủy ban Đạo đức IFAC để phát triển và ban hành, theo thẩm quyền riêng của mình, các tiêu chuẩn đạo đức chất lượng cao và các tuyên bố khác cho các kế toán viên chuyên nghiệp để sử dụng trên khắp thế giới.

Mục tiêu của việc thiết lập quy tắc ứng xử này là để hài hòa các tiêu chuẩn và thông lệ này trên quan điểm toàn cầu. Công chúng chỉ có thể tin tưởng những người có chuyên môn cao này khi bắt buộc phải tuân thủ và tuân theo các quy định và quy tắc nghiêm ngặt trên toàn thế giới. Sau đây là 5 chuẩn mực đạo đức của IFAC.

• Chính trực: Một kế toán chuyên nghiệp phải trung thực và thẳng thắn trong mọi mối quan hệ nghề nghiệp và kinh doanh.
• Tính khách quan: Một kế toán viên chuyên nghiệp không được phép thiên vị, xung đột lợi ích hoặc ảnh hưởng quá mức của người khác thay thế các xét đoán chuyên môn hoặc nghiệp vụ.
• Năng lực chuyên môn & Chăm sóc hợp lý: Một kế toán viên chuyên nghiệp có nhiệm vụ liên tục duy trì kiến ​​thức và kỹ năng nghề nghiệp ở mức cần thiết để đảm bảo rằng khách hàng hoặc người sử dụng lao động nhận được dịch vụ chuyên nghiệp có năng lực. Một kế toán viên chuyên nghiệp cần phải hành động một cách siêng năng và phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật và nghiệp vụ hiện hành khi cung cấp các dịch vụ chuyên nghiệp.
• Tính bảo mật: Một kế toán viên chuyên nghiệp phải tôn trọng tính bảo mật của thông tin có được do các mối quan hệ nghề nghiệp và kinh doanh và không nên tiết lộ thông tin đó cho bên thứ ba mà không có quyền hạn thích hợp và cụ thể trừ khi có quyền hoặc nghĩa vụ pháp lý hoặc nghề nghiệp để tiết lộ. Thông tin này không nên được sử dụng cho lợi ích cá nhân của kế toán chuyên nghiệp.
• Hành vi chuyên nghiệp: Một kế toán chuyên nghiệp cần tuân thủ các luật và quy định có liên quan và nên tránh bất kỳ hành động nào gây mất uy tín nghề nghiệp.

IFAC không chỉ là nơi thiết lập chuẩn mực toàn cầu cho ngành kế toán mà còn là nền tảng thúc đẩy đạo đức nghề nghiệp và phát triển năng lực chuyên môn. Việc tuân thủ các chuẩn mực này giúp kế toán viên nâng cao uy tín, đảm bảo chất lượng công việc và đóng góp tích cực vào sự minh bạch tài chính toàn cầu. Đối với Việt Nam, sự tham gia của VACPA vào IFAC là bước tiến quan trọng giúp ngành kế toán trong nước tiệm cận các thông lệ quốc tế.

III. Chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) do IFAC ban hành

1. Chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) là gì?

ISA là bộ chuẩn mực được Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC) ban hành nhằm tạo sự thống nhất toàn cầu trong hoạt động kiểm toán độc lập. 

Các nguyên tắc cơ bản của ISA bao gồm: tính độc lập và khách quan của kiểm toán viên, xác định trọng yếu, đánh giá rủi ro, thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ, và lập báo cáo kiểm toán minh bạch. 

ISA không chỉ là cơ sở nghề nghiệp mà còn là thước đo uy tín của doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường vốn quốc tế.

5. Thách thức khi triển khai

Bên cạnh lợi ích, Việt Nam cũng đối diện nhiều thách thức khi áp dụng ISA:

• Nguồn nhân lực: Chất lượng và số lượng kiểm toán viên được đào tạo theo chuẩn quốc tế còn hạn chế.
• Chi phí: Việc triển khai ISA đòi hỏi đầu tư vào công nghệ, hệ thống dữ liệu và chương trình đào tạo, gây áp lực tài chính cho nhiều công ty kiểm toán.
• Khung pháp lý: Một số quy định trong luật kế toán, kiểm toán tại Việt Nam vẫn chưa đồng bộ với thông lệ quốc tế, dẫn đến khó khăn khi thực hiện.
• Văn hóa doanh nghiệp: Không ít doanh nghiệp vẫn đặt nặng yếu tố hình thức thay vì chú trọng bản chất minh bạch trong quản trị tài chính. 

6. Định hướng và giải pháp

Để ISA có thể được áp dụng hiệu quả tại Việt Nam, cần thực hiện một số giải pháp:

• Hoàn thiện khung pháp lý: Đồng bộ hóa các văn bản pháp luật, cập nhật VSA bám sát ISA.
• Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Tăng cường chương trình đào tạo, khuyến khích kiểm toán viên thi chứng chỉ quốc tế như ACCA, CPA, ICAEW.
• Ứng dụng công nghệ: Đẩy mạnh kiểm toán dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao chất lượng và hiệu suất kiểm toán.
• Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng quản trị minh bạch, coi kiểm toán không chỉ là thủ tục bắt buộc mà là công cụ để nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Hợp tác quốc tế: Tăng cường trao đổi kinh nghiệm với các tổ chức nghề nghiệp và công ty kiểm toán quốc tế nhằm rút ngắn khoảng cách. 

IFAC không chỉ là nơi thiết lập chuẩn mực toàn cầu cho ngành kế toán mà còn là nền tảng thúc đẩy đạo đức nghề nghiệp và phát triển năng lực chuyên môn. Việc tuân thủ các chuẩn mực này giúp kế toán viên nâng cao uy tín, đảm bảo chất lượng công việc và đóng góp tích cực vào sự minh bạch tài chính toàn cầu. Đối với Việt Nam, sự tham gia của VACPA vào IFAC là bước tiến quan trọng giúp ngành kế toán trong nước tiệm cận các thông lệ quốc tế.

ISA không chỉ là bộ chuẩn mực kỹ thuật mà còn là biểu tượng của tính minh bạch và hội nhập trong lĩnh vực kiểm toán. Với Việt Nam, việc áp dụng ISA là xu thế tất yếu để nâng cao chất lượng kiểm toán, đáp ứng nhu cầu của thị trường tài chính hiện đại. Tuy còn nhiều thách thức, song với quyết tâm của cơ quan quản lý, sự nỗ lực của các công ty kiểm toán và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, ISA hoàn toàn có thể trở thành chuẩn mực chung tại Việt Nam trong tương lai gần. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững hơn.