Nhật Bản có ăn Tết Âm lịch không? Hành trình từ truyền thống đến hiện đại
Trong khu vực Đông Á, Tết Nguyên Đán (Âm lịch) từ lâu đã được xem là dịp lễ quan trọng, gắn liền với truyền thống đoàn tụ gia đình và khởi đầu cho một năm mới. Tuy nhiên, dù có nhiều điểm tương đồng về văn hóa với các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc hay Hàn Quốc, Nhật Bản lại có cách đón năm mới khác biệt, khiến không ít người đặt câu hỏi: Nhật Bản có ăn Tết Âm lịch hay không?
Để hiểu rõ điều này, hãy cùng AGS nhìn lại sự thay đổi trong lịch sử cũng như cách người Nhật đón Tết hiện nay trong bài viết này nhé.
1. Sự giao thoa văn hóa và ẩn số về ngày Tết của Nhật Bản
Trong khu vực Đông Á, Tết Nguyên Đán (Âm lịch) từ lâu đã được xem là dịp lễ quan trọng nhất, gắn liền với truyền thống đoàn tụ gia đình và khởi đầu cho một vòng quay mới của đất trời. Tại Việt Nam, Trung Quốc hay Hàn Quốc, không khí Tết Âm lịch luôn rộn ràng với sắc đỏ, tiếng trống lân và những phong tục cổ truyền kéo dài hàng tuần lễ. Thế nhưng, khi nhìn sang Nhật Bản – một quốc gia có nền tảng văn hóa tương đồng và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Hán học – nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi thấy nhịp sống tại đây vẫn diễn ra bình thường trong những ngày Tết Âm lịch. Các tòa nhà văn phòng vẫn sáng đèn, hệ thống tàu điện vẫn hối hả và các cửa hàng vẫn mở cửa như bao ngày thường nhật khác.
Điều này thường tạo ra một sự ngạc nhiên lớn đối với khách du lịch hoặc các đối tác kinh doanh mới: Tại sao một quốc gia coi trọng truyền thống và tinh thần dân tộc như Nhật Bản lại không đón Tết theo lịch âm? Câu hỏi này không chỉ đơn thuần là một thắc mắc về thời gian, mà nó còn mở ra cả một câu chương lịch sử về sự chuyển mình vĩ đại của dân tộc Nhật Bản trong công cuộc hiện đại hóa đất nước. Để hiểu rõ điều này, hãy cùng AGS nhìn lại sự thay đổi trong lịch sử cũng như cách người Nhật đón Tết "kiểu mới" nhưng vẫn giữ trọn "linh hồn cũ" thông qua 6 khía cạnh chuyên sâu dưới đây.
2. Bước ngoặt Minh Trị: Quyết định lịch sử thay đổi cả một dân tộc
Trong lịch sử, Nhật Bản từng sử dụng hệ thống lịch âm – dương có nguồn gốc từ Trung Hoa suốt hàng nghìn năm. Trước thế kỷ 19, năm mới của người Nhật hoàn toàn trùng khớp với Tết Nguyên Đán tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự thay đổi mang tính bước ngoặt diễn ra vào thời kỳ Minh Trị (Meiji) – giai đoạn Nhật Bản thực hiện công cuộc hiện đại hóa thần tốc.
Vào ngày 9 tháng 11 năm Minh Trị thứ 5 (1872), chính phủ Nhật Bản đã đưa ra một tuyên bố mang tính cách mạng: Nhật Bản sẽ chính thức áp dụng Dương lịch (Lịch Gregory) và bỏ hoàn toàn lịch âm kể từ năm sau. Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, toàn bộ cấu trúc thời gian của cả một dân tộc đã thay đổi. Có ba lý do chiến lược đằng sau quyết định này:
Hội nhập quốc tế: Nhật Bản muốn đồng bộ hóa thời gian làm việc và giao thương với các cường quốc phương Tây. Việc sử dụng chung lịch dương giúp các giao dịch hàng hải, hợp đồng thương mại và nhịp độ ngoại giao không bị lệch pha với thế giới.
Lợi ích kinh tế quốc gia: Đây là một "nước đi" tài chính khôn ngoan. Theo lịch âm cũ, năm 1873 sẽ có tháng nhuận (tức là có 13 tháng). Chính phủ lúc bấy giờ đang gặp khó khăn về tài chính, và việc chuyển sang Dương lịch giúp họ tiết kiệm được việc phải trả thêm một tháng lương cho công chức và quân đội.
Tư tưởng "Thoát Á nhập Âu": Đây là một phần trong phong trào Datsua Ron, thể hiện quyết tâm rời bỏ những gì bị coi là hủ tục để học hỏi cái tiến bộ của phương Tây. Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1873, Tết Dương lịch chính thức trở thành ngày Tết duy nhất của xứ sở Phù Tang.
3. Oshogatsu: Linh hồn truyền thống trong nhịp sống hiện đại
Dù thay đổi ngày tháng, người Nhật không hề "Tây hóa" hoàn toàn ngày Tết của mình. Họ đã khéo léo chuyển dịch toàn bộ các giá trị tinh thần, phong tục của Tết Âm lịch sang ngày 1 tháng 1 Dương lịch, tạo nên một dịp lễ gọi là Oshogatsu.
Tín ngưỡng đón thần Toshigami-sama: Người Nhật tin rằng vào ngày đầu năm, vị thần Năm mới sẽ ghé thăm để ban phúc lành và sự bảo hộ cho mùa màng, sức khỏe. Để chào đón thần, họ chuẩn bị những biểu tượng trang trọng: Kadomatsu (ba ống tre vát chéo cùng cành thông) đặt ở cửa như cột mốc dẫn đường; Shimekazari (dây thừng bện bằng rơm) để ngăn chặn tà ma.
Tiếng chuông đêm giao thừa (Joya no Kane): Vào thời khắc giao thừa, các ngôi chùa trên khắp nước Nhật sẽ thỉnh 108 tiếng chuông. Theo Phật giáo, con người có 108 nỗi phiền não (tham, sân, si...). Mỗi tiếng chuông vang lên giữa đêm đông tĩnh mịch được tin là sẽ gột rửa một nỗi phiền muộn, giúp con người bước sang năm mới với tâm thế thanh tịnh và nhẹ nhàng nhất.
Phong tục Hatsumode: Đây là chuyến viếng thăm đền thờ hoặc chùa đầu tiên trong năm. Hàng triệu người Nhật, dù trong trang phục hiện đại hay Kimono truyền thống, đều xếp hàng trang nghiêm để cầu nguyện cho sự bình an. Họ rút quẻ xăm Omikuji và mua những chiếc bùa Omamori để gửi gắm niềm tin vào một năm mới hanh thông. Sự tĩnh lặng của Nhật Bản trong những ngày này chính là cách họ thể hiện sự tôn nghiêm đối với thần linh và tổ tiên.
4. Nghệ thuật ẩm thực ngày Tết: Triết lý sâu sắc trong từng hương vị
Nói đến Tết Nhật Bản mà không nhắc tới ẩm thực là một thiếu sót lớn. Ẩm thực ngày Tết (Osechi-ryori) không chỉ là thực phẩm, mà là một tác phẩm nghệ thuật chứa đựng những lời chúc tụng tinh tế nhất được trình bày trong các hộp sơn mài nhiều tầng (Jubako).
Mỗi món ăn là một thông điệp:
Kuromame (Đậu đen): Chữ "Mame" trong tiếng Nhật vừa có nghĩa là đậu, vừa có nghĩa là "siêng năng". Ăn đậu đen để cầu mong một năm làm việc cần cù và khỏe mạnh.
Kazunoko (Trứng cá trích): Với hàng nghìn hạt trứng kết dính, món này tượng trưng cho mong muốn gia đình hạnh phúc, con đàn cháu đống.
Ebi (Tôm): Biểu tượng của sự trường thọ vì lưng tôm cong như người già.
Kuri Kinton (Hạt dẻ nghiền): Màu vàng óng ả tượng trưng cho vàng bạc, tài lộc dồi dào cho doanh nghiệp và gia đình.
Canh Zoni và bánh giầy Mochi: Zoni là món canh không thể thiếu trong bữa sáng mùng 1.
Việc ăn bánh giầy kéo dài tượng trưng cho sự dẻo dai và trường thọ. Mỗi vùng miền có cách nấu khác nhau: vùng Kanto (Tokyo) thường dùng nước dùng trong, vùng Kansai (Osaka, Kyoto) lại dùng Miso trắng, tạo nên sự phong phú trong văn hóa vùng miền.
Mì Toshikoshi Soba: Thưởng thức vào đêm giao thừa, sợi mì dài đại diện cho sự sống lâu, nhưng đặc tính dễ đứt của mì Soba cũng có nghĩa là "cắt đứt" mọi vận rủi, nợ nần của năm cũ để không mang theo sang năm mới.
5. Những nơi hiếm hoi vẫn còn "không khí" Tết Âm lịch tại Nhật Bản
Mặc dù Tết Âm lịch không còn là ngày lễ chính thức, nhưng nếu ở Nhật Bản vào thời gian này, bạn vẫn có thể tìm thấy không khí Tết tại một số địa điểm đặc biệt:
Các khu Chinatown (Chukagai)
Tại các thành phố cảng như Yokohama, Kobe hay Nagasaki, cộng đồng người Hoa vẫn tổ chức đón Tết Âm lịch cực kỳ hoành tràng. Lễ hội lồng đèn ở Nagasaki hay các màn múa lân trên đường phố Yokohama thu hút hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm.
Vùng Okinawa
Do vị trí địa lý gần gũi với Trung Quốc và lịch sử vương quốc Ryukyu, một số hòn đảo xa xôi tại Okinawa vẫn còn giữ thói quen tổ chức các lễ hội truyền thống theo lịch âm, dù quy mô không còn lớn như trước.
Cộng đồng người nước ngoài
Với sự gia tăng của cộng đồng người Việt Nam, Trung Quốc và Hàn Quốc tại Nhật, không khí Tết Âm lịch dần trở nên quen thuộc hơn thông qua các lễ hội giao lưu văn hóa hoặc các khu chợ người Việt bán bánh chưng, giò chả vào dịp Tết.
6. Tết trong môi trường doanh nghiệp: Quy tắc ứng xử và sự chuyên nghiệp
Tại các đơn vị tư vấn như AGS, chúng tôi hiểu rằng việc nắm bắt văn hóa ngày Tết là chìa khóa để duy trì mối quan hệ bền chặt với các đối tác Nhật Bản. Trong môi trường công sở, Tết không chỉ là nghỉ ngơi mà còn là dịp để thực hiện các nghi thức xã giao quan trọng.
Kỳ nghỉ Nenmatsu Netsushi: Thông thường, các doanh nghiệp sẽ nghỉ từ ngày 29/12 đến hết ngày 3/1. Đây là thời điểm các ngân hàng và cơ quan hành chính đóng cửa hoàn toàn.
Đối với các doanh nghiệp có giao dịch quốc tế, việc lên kế hoạch thanh toán và nộp hồ sơ thuế trước ngày 25/12 là cực kỳ quan trọng để tránh các rắc rối về pháp lý và dòng tiền.
Văn hóa gửi thiệp Nengajo: Dù công nghệ phát triển, người Nhật vẫn giữ thói quen gửi thiệp giấy. Đây là dịp để doanh nghiệp bày tỏ lòng biết ơn (Kansha) đối với đối tác. Thiệp phải được gửi đi đúng hạn để đến tay người nhận vào đúng sáng mùng 1 Tết, thể hiện sự chu đáo và uy tín của doanh nghiệp.
Tiệc Bonenkai (Tất niên): Khác với sự náo nhiệt của tiệc Tân niên tại nhiều nơi, người Nhật coi trọng tiệc Bonenkai (tiệc quên đi năm cũ). Đây là lúc ranh giới giữa cấp trên và cấp dưới được thu hẹp, mọi người cùng nhau uống rượu, chia sẻ những vất vả trong năm qua để thắt chặt tình đồng nghiệp trước khi bước vào kỳ nghỉ dài.
7. Giá trị của sự chuyển mình và bài học hội nhập
Nhật Bản từng đón Tết theo Âm lịch trong quá khứ nhưng hiện nay không còn duy trì tập quán này. Tuy nhiên, việc "bỏ lịch âm" không đồng nghĩa với việc "bỏ truyền thống". Ngược lại, người Nhật đã chứng minh một khả năng thích ứng tuyệt vời: họ dùng khung thời gian của phương Tây để bảo tồn và tôn vinh linh hồn của phương Đông.
Sự kết hợp giữa lịch Gregory hiện đại và những giá trị truyền thống như Osechi, Hatsumode hay Nengajo đã tạo nên một cái Tết rất riêng của Nhật Bản: khác về thời điểm nhưng không hề khác về ý nghĩa của sự khởi đầu, đoàn tụ và hướng tới một tương lai tốt đẹp.
Việc hiểu rõ cách người Nhật đón Tết không chỉ giúp chúng ta giàu thêm kiến thức văn hóa, mà còn là bài học quý giá về cách một dân tộc giữ gìn bản sắc giữa dòng chảy hội nhập toàn cầu.
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng những thông tin chuyên sâu trên đã giúp bạn giải đáp hoàn toàn thắc mắc về ngày Tết tại Nhật Bản. Nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội làm việc hoặc tư vấn đầu tư tại thị trường Nhật Bản, hãy liên hệ với AGS để nhận được sự hỗ trợ chuyên nghiệp nhất. Chúc bạn một năm mới thành công và thịnh vượng!
Nguồn: Tổng hợp từ Internet
