Các Câu Lệnh SQL Đơn Giản - Hướng Dẫn Chi Tiết và Các Ví Dụ Thực Tiễn

HN ACC Huyen

12 thg 1, 2026

Trong lộ trình thăng tiến của một chuyên viên tài chính hay kế toán hiện đại, kỹ năng truy vấn dữ liệu đã trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ là một điểm cộng. Thay vì phải chờ đợi bộ phận IT trích xuất dữ liệu mỗi khi cần báo cáo, việc làm chủ các câu lệnh SQL đơn giản sẽ giúp bạn chủ động kiểm soát dòng chảy thông tin ngay tại nguồn. SQL không hề khó như nhiều người lầm tưởng; thực tế, cấu trúc của nó rất gần gũi với ngôn ngữ tự nhiên. Trong bài viết này, AGS sẽ hướng dẫn chi tiết các câu lệnh nền tảng nhất kèm theo ví dụ thực tiễn trong quản lý tài chính, giúp bạn tự tin xử lý dữ liệu lớn chỉ trong vài phút.

1. Tổng Quan Về SQL và Các Ứng Dụng Cơ Bản

SQL (Structured Query Language) là một ngôn ngữ truy vấn cấu trúc, được sử dụng để quản lý và thao tác với cơ sở dữ liệu quan hệ. SQL giúp người dùng có thể thực hiện các thao tác như truy vấn, thêm, sửa, xóa dữ liệu, cũng như tạo ra cấu trúc của cơ sở dữ liệu. Các hệ thống cơ sở dữ liệu quan hệ phổ biến như MySQL, PostgreSQL, Oracle, và Microsoft SQL Server đều sử dụng SQL để giao tiếp với dữ liệu.

1.1. SQL là gì?

SQL là một ngôn ngữ chuyên biệt cho việc truy vấn và thao tác với cơ sở dữ liệu quan hệ (relational databases). Nó cho phép người dùng tạo ra, sửa đổi, và truy vấn dữ liệu trong các bảng dữ liệu thông qua một loạt các câu lệnh đơn giản và mạnh mẽ. SQL không chỉ là công cụ cho lập trình viên mà còn là công cụ quan trọng cho các nhà quản trị cơ sở dữ liệu (DBA) và các nhà phân tích dữ liệu.

1.2. Tại sao SQL quan trọng?

SQL là ngôn ngữ chuẩn cho việc giao tiếp với các cơ sở dữ liệu, giúp xử lý và quản lý lượng dữ liệu khổng lồ một cách hiệu quả. Việc hiểu và sử dụng SQL giúp các nhà phát triển ứng dụng, các nhà phân tích dữ liệu và các nhà quản trị cơ sở dữ liệu có thể:

Truy vấn và lấy thông tin từ các bảng dữ liệu một cách nhanh chóng và chính xác.
Thêm, cập nhật, và xóa dữ liệu trong cơ sở dữ liệu khi cần thiết.
Thực hiện các phép toán phức tạp trên dữ liệu như tính toán tổng, trung bình, đếm số lượng, và nhiều phép toán khác.
Quản lý cấu trúc cơ sở dữ liệu như tạo bảng, thay đổi cấu trúc bảng, và xóa bảng khi không cần thiết nữa.

1.3. Các Ứng Dụng Cơ Bản của SQL

SQL có thể được sử dụng trong rất nhiều tình huống khác nhau. Dưới đây là một số ứng dụng cơ bản:

Truy vấn dữ liệu: Sử dụng SQL để lấy thông tin từ các bảng trong cơ sở dữ liệu. Đây là ứng dụng phổ biến nhất của SQL, giúp người dùng lấy dữ liệu theo các yêu cầu cụ thể.
Thêm và cập nhật dữ liệu: SQL cho phép người dùng thêm dữ liệu mới vào bảng hoặc cập nhật dữ liệu cũ trong cơ sở dữ liệu khi cần thiết.
Quản lý cấu trúc cơ sở dữ liệu: SQL giúp người quản trị tạo ra và quản lý các bảng trong cơ sở dữ liệu, thay đổi cấu trúc của bảng, hoặc xóa các bảng không còn sử dụng.
Phân tích dữ liệu: Các câu lệnh SQL như GROUP BY, HAVING, và JOIN giúp người dùng phân tích và báo cáo dữ liệu một cách chi tiết và mạnh mẽ.

1.4. Các Câu Lệnh SQL Cơ Bản

SQL có nhiều loại câu lệnh khác nhau, mỗi loại có một mục đích sử dụng riêng biệt. Dưới đây là một số câu lệnh cơ bản mà bạn sẽ gặp phải khi làm việc với SQL:

SELECT: Dùng để truy vấn dữ liệu từ bảng trong cơ sở dữ liệu. Ví dụ: SELECT * FROM ten_bang;
INSERT: Dùng để thêm dữ liệu mới vào bảng. Ví dụ: INSERT INTO ten_bang (cot1, cot2) VALUES (gia_tri1, gia_tri2);
UPDATE: Dùng để cập nhật dữ liệu đã có trong bảng. Ví dụ: UPDATE ten_bang SET cot1 = gia_tri_moi WHERE dieu_kien;
DELETE: Dùng để xóa dữ liệu khỏi bảng. Ví dụ: DELETE FROM ten_bang WHERE dieu_kien;
CREATE TABLE: Dùng để tạo ra một bảng mới trong cơ sở dữ liệu. Ví dụ: CREATE TABLE ten_bang (cot1 TYPE, cot2 TYPE);
ALTER TABLE: Dùng để thay đổi cấu trúc của một bảng đã có. Ví dụ: ALTER TABLE ten_bang ADD cot_moi TYPE;

SQL giúp việc quản lý và thao tác dữ liệu trở nên đơn giản và hiệu quả hơn. Bằng cách sử dụng các câu lệnh cơ bản, người dùng có thể thực hiện các thao tác đơn giản như tìm kiếm, thêm mới, hoặc cập nhật dữ liệu trong cơ sở dữ liệu của mình một cách nhanh chóng và dễ dàng.

2. Lệnh SELECT - Truy Vấn Dữ Liệu

Lệnh SELECT là lệnh SQL cơ bản và quan trọng nhất, được sử dụng để truy vấn dữ liệu từ một hoặc nhiều bảng trong cơ sở dữ liệu. Lệnh này cho phép bạn chọn các cột và dòng dữ liệu cụ thể mà bạn cần, đồng thời cung cấp các tính năng mạnh mẽ để lọc, sắp xếp và nhóm dữ liệu.

2.1. Câu Lệnh SELECT Cơ Bản

Câu lệnh SELECT cơ bản có dạng:

SELECT cot1, cot2, cot3 FROM ten_bang;

Trong đó:

cot1, cot2, cot3: là các cột bạn muốn lấy dữ liệu từ bảng.
ten_bang: là tên bảng chứa dữ liệu bạn cần truy vấn.

Ví dụ, nếu bạn có một bảng nhân viên với các cột id, ten, tuoi, và bạn muốn lấy tên và tuổi của tất cả nhân viên, câu lệnh sẽ là:

SELECT ten, tuoi FROM nhan_vien;

2.2. Lọc Dữ Liệu Với WHERE

Câu lệnh SELECT có thể kết hợp với WHERE để lọc dữ liệu theo một điều kiện nhất định. Điều này giúp bạn chỉ truy vấn những dòng dữ liệu thỏa mãn yêu cầu cụ thể.

SELECT cot1, cot2 FROM ten_bang WHERE dieu_kien;

Ví dụ, bạn chỉ muốn lấy thông tin của nhân viên có tuổi lớn hơn 30:

SELECT ten, tuoi FROM nhan_vien WHERE tuoi > 30;

Điều kiện trong WHERE có thể là các phép so sánh như =, >, <, BETWEEN, hoặc kết hợp nhiều điều kiện bằng AND và OR.

2.3. Lọc Dữ Liệu Với LIKE và IN

Trong một số trường hợp, bạn có thể cần phải tìm kiếm các giá trị giống nhau hoặc trong một tập hợp cụ thể. Lệnh LIKE và IN sẽ giúp bạn thực hiện điều này:

LIKE được sử dụng để tìm kiếm các chuỗi có dạng cụ thể (sử dụng ký tự đại diện như % hoặc _).
IN cho phép bạn lọc dữ liệu từ một danh sách giá trị cụ thể.

Ví dụ, nếu bạn muốn tìm kiếm nhân viên có tên bắt đầu bằng chữ "A", câu lệnh sẽ như sau:

SELECT ten FROM nhan_vien WHERE ten LIKE 'A%';

Hoặc nếu bạn muốn tìm kiếm những nhân viên có tuổi là 25, 30 hoặc 35:

SELECT ten, tuoi FROM nhan_vien WHERE tuoi IN (25, 30, 35);

2.4. Sắp Xếp Dữ Liệu Với ORDER BY

Lệnh ORDER BY được sử dụng để sắp xếp kết quả truy vấn theo một hoặc nhiều cột. Bạn có thể sắp xếp theo thứ tự tăng dần (ASC) hoặc giảm dần (DESC) theo yêu cầu.

SELECT cot1, cot2 FROM ten_bang ORDER BY cot1 [ASC|DESC];

Ví dụ, nếu bạn muốn sắp xếp danh sách nhân viên theo độ tuổi từ nhỏ đến lớn:

SELECT ten, tuoi FROM nhan_vien ORDER BY tuoi ASC;

Để sắp xếp nhân viên theo tên từ Z đến A, bạn có thể viết:

SELECT ten FROM nhan_vien ORDER BY ten DESC;

2.5. Giới Hạn Kết Quả Với LIMIT

Lệnh LIMIT cho phép bạn giới hạn số lượng dòng kết quả được trả về từ truy vấn. Điều này rất hữu ích khi bạn chỉ muốn lấy một số lượng dữ liệu nhất định, ví dụ như 10 dòng đầu tiên.

SELECT cot1, cot2 FROM ten_bang LIMIT 10;

Ví dụ, bạn chỉ muốn lấy 5 nhân viên đầu tiên có tuổi lớn hơn 30:

SELECT ten, tuoi FROM nhan_vien WHERE tuoi > 30 LIMIT 5;

2.6. Sử Dụng DISTINCT Để Loại Bỏ Dữ Liệu Trùng Lặp

Câu lệnh SELECT DISTINCT giúp loại bỏ các giá trị trùng lặp trong kết quả truy vấn, chỉ trả về các giá trị duy nhất.

SELECT DISTINCT cot1 FROM ten_bang;

Ví dụ, nếu bạn muốn tìm tất cả các độ tuổi khác nhau của nhân viên, bạn có thể sử dụng:

SELECT DISTINCT tuoi FROM nhan_vien;

2.7. Kết Hợp Nhiều Câu Lệnh SELECT

Trong SQL, bạn có thể kết hợp nhiều câu lệnh SELECT bằng cách sử dụng UNION hoặc UNION ALL. Lệnh UNION kết hợp các kết quả của hai hoặc nhiều truy vấn và loại bỏ các giá trị trùng lặp, trong khi UNION ALL giữ lại tất cả các giá trị, bao gồm cả các giá trị trùng lặp.

SELECT cot1 FROM ten_bang1 UNION SELECT cot1 FROM ten_bang2;

Với những kiến thức cơ bản này về lệnh SELECT, bạn sẽ có thể truy vấn dữ liệu một cách hiệu quả và linh hoạt, phục vụ cho nhiều mục đích trong việc quản lý cơ sở dữ liệu.

3. Lệnh INSERT - Thêm Dữ Liệu Mới Vào Bảng

Lệnh INSERT trong SQL được sử dụng để thêm dữ liệu mới vào trong một bảng. Khi sử dụng lệnh này, bạn sẽ xác định các giá trị bạn muốn thêm vào từng cột của bảng. Lệnh INSERT có thể thực hiện với một hoặc nhiều dòng dữ liệu cùng lúc, giúp đơn giản hóa và tăng hiệu quả khi làm việc với cơ sở dữ liệu.

3.1. Câu Lệnh INSERT Cơ Bản

Câu lệnh INSERT cơ bản có dạng như sau:

INSERT INTO ten_bang (cot1, cot2, cot3) VALUES (gia_tri1, gia_tri2, gia_tri3);

Trong đó:

ten_bang: tên của bảng bạn muốn thêm dữ liệu vào.
cot1, cot2, cot3: các cột trong bảng mà bạn muốn chèn dữ liệu.
gia_tri1, gia_tri2, gia_tri3: giá trị bạn muốn chèn vào các cột tương ứng.

Ví dụ, nếu bạn có một bảng nhan_vien với các cột id, ten, tuoi, và bạn muốn thêm một nhân viên mới có tên là "Nguyen A" và tuổi là 25, câu lệnh sẽ như sau:

INSERT INTO nhan_vien (ten, tuoi) VALUES ('Nguyen A', 25);

Chú ý rằng khi chèn dữ liệu vào bảng, bạn có thể không cần chỉ rõ giá trị cho cột id

3.2. Thêm Nhiều Dữ Liệu Cùng Lúc

SQL cho phép bạn thêm nhiều dòng dữ liệu cùng một lúc bằng cách sử dụng một câu lệnh INSERT duy nhất. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và giảm số lượng câu lệnh cần thực thi khi thêm dữ liệu vào bảng.

INSERT INTO ten_bang (cot1, cot2) VALUES (gia_tri1, gia_tri2), (gia_tri3, gia_tri4), (gia_tri5, gia_tri6);

Ví dụ, để thêm nhiều nhân viên vào bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

INSERT INTO nhan_vien (ten, tuoi) VALUES ('Nguyen A', 25), ('Tran B', 30), ('Le C', 28);

3.3. Thêm Dữ Liệu Mà Không Cần Chỉ Định Các Cột

Trong trường hợp bạn muốn chèn dữ liệu vào tất cả các cột của bảng và giá trị đã được xác định theo đúng thứ tự của các cột, bạn có thể bỏ qua việc chỉ định tên các cột. Tuy nhiên, khi sử dụng cách này, bạn cần đảm bảo rằng số lượng và thứ tự các giá trị phải khớp với các cột trong bảng.

INSERT INTO ten_bang VALUES (gia_tri1, gia_tri2, gia_tri3);

Ví dụ, nếu bảng nhan_vien có ba cột id, ten, tuoi và cột id

INSERT INTO nhan_vien VALUES (NULL, 'Nguyen A', 25);

Ở đây, giá trị NULL sẽ tự động được thay thế bằng một giá trị tăng dần cho cột id

3.4. Kiểm Tra Dữ Liệu Sau Khi Chèn

Sau khi sử dụng lệnh INSERT, bạn có thể sử dụng lệnh SELECT để kiểm tra xem dữ liệu đã được thêm vào bảng chưa.

SELECT * FROM nhan_vien;

Câu lệnh này sẽ trả về tất cả các bản ghi trong bảng nhan_vien, giúp bạn xác nhận xem dữ liệu vừa chèn đã thành công hay chưa.

3.5. Lưu Ý Khi Sử Dụng Lệnh INSERT

Đảm bảo rằng số lượng và kiểu dữ liệu của các giá trị bạn chèn phải phù hợp với các cột trong bảng.
Không nên chèn dữ liệu vào các cột có ràng buộc NOT NULL nếu bạn không có giá trị hợp lệ cho cột đó, trừ khi cột đó có giá trị mặc định.
Hãy kiểm tra kỹ lưỡng các khóa chính (primary key) và các khóa ngoại (foreign key) trước khi chèn dữ liệu để tránh vi phạm các ràng buộc dữ liệu.

Với lệnh INSERT, việc thêm dữ liệu vào bảng trong SQL trở nên đơn giản và linh hoạt. Bạn có thể thêm một hoặc nhiều bản ghi cùng một lúc và quản lý dữ liệu hiệu quả hơn trong quá trình làm việc với cơ sở dữ liệu.

4. Lệnh UPDATE - Cập Nhật Dữ Liệu Trong Cơ Sở Dữ Liệu

Lệnh UPDATE trong SQL được sử dụng để thay đổi dữ liệu hiện có trong bảng của cơ sở dữ liệu. Thao tác này giúp bạn chỉnh sửa thông tin của một hoặc nhiều bản ghi trong bảng mà không cần phải xóa và thêm lại dữ liệu. Lệnh UPDATE cho phép bạn thay đổi các giá trị của một hoặc nhiều cột, và thường được kết hợp với điều kiện WHERE để chỉ áp dụng thay đổi cho những dòng dữ liệu cụ thể.

4.1. Câu Lệnh UPDATE Cơ Bản

Câu lệnh UPDATE cơ bản có cấu trúc như sau:

UPDATE ten_bang SET cot1 = gia_tri1, cot2 = gia_tri2 WHERE dieu_kien;

Trong đó:

ten_bang: là tên của bảng mà bạn muốn cập nhật dữ liệu.
cot1, cot2: là các cột bạn muốn cập nhật.
gia_tri1, gia_tri2: là các giá trị mới mà bạn muốn thay đổi vào các cột tương ứng.
dieu_kien: là điều kiện WHERE để chỉ cập nhật các dòng dữ liệu thỏa mãn điều kiện đó.

Ví dụ, nếu bạn có một bảng nhan_vien với các cột ten và tuoi, và bạn muốn thay đổi tuổi của nhân viên có tên "Nguyen A" thành 26, câu lệnh sẽ như sau:

UPDATE nhan_vien SET tuoi = 26 WHERE ten = 'Nguyen A';

4.2. Cập Nhật Dữ Liệu Cho Nhiều Dòng

Để cập nhật dữ liệu cho nhiều dòng cùng lúc, bạn chỉ cần thay đổi điều kiện trong câu lệnh WHERE sao cho phù hợp với các dòng cần cập nhật.

Ví dụ, nếu bạn muốn thay đổi tuổi của tất cả nhân viên trên 30 tuổi thành 35, câu lệnh sẽ như sau:

UPDATE nhan_vien SET tuoi = 35 WHERE tuoi > 30;

4.3. Cập Nhật Nhiều Cột Cùng Lúc

SQL cho phép bạn cập nhật nhiều cột trong cùng một câu lệnh. Điều này giúp bạn tiết kiệm thời gian khi cần chỉnh sửa nhiều thông tin của một bản ghi trong bảng.

UPDATE nhan_vien SET ten = 'Nguyen B', tuoi = 30 WHERE ten = 'Nguyen A';

Ở ví dụ này, chúng ta cập nhật cả tên và tuổi của nhân viên có tên là "Nguyen A" thành "Nguyen B" và tuổi là 30.

4.4. Cập Nhật Dữ Liệu Mà Không Cần Điều Kiện WHERE

Nếu bạn không sử dụng điều kiện WHERE, câu lệnh UPDATE sẽ áp dụng thay đổi cho tất cả các dòng trong bảng, điều này có thể gây ra rủi ro nếu bạn không cẩn thận.

Ví dụ, câu lệnh sau sẽ cập nhật tất cả các nhân viên trong bảng nhan_vien và đặt tuổi của họ thành 40:

UPDATE nhan_vien SET tuoi = 40;

Hãy cẩn trọng khi không sử dụng WHERE, vì điều này sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ dữ liệu trong bảng.

4.5. Kiểm Tra Dữ Liệu Sau Khi Cập Nhật

Sau khi thực hiện lệnh UPDATE, bạn có thể kiểm tra kết quả bằng cách sử dụng lệnh SELECT để đảm bảo rằng các thay đổi đã được thực hiện chính xác.

SELECT * FROM nhan_vien WHERE ten = 'Nguyen B';

Câu lệnh này sẽ giúp bạn xác nhận rằng các thay đổi đối với tên và tuổi của nhân viên đã được cập nhật thành công.

4.6. Lưu Ý Khi Sử Dụng Lệnh UPDATE

Đảm bảo rằng bạn luôn sử dụng điều kiện WHERE khi chỉ muốn cập nhật một số dòng nhất định. Nếu không, bạn có thể làm thay đổi toàn bộ bảng.
Hãy kiểm tra kỹ dữ liệu trước khi cập nhật, đặc biệt khi thao tác với dữ liệu quan trọng hoặc nhạy cảm.
Hãy lưu ý rằng UPDATE không thể khôi phục dữ liệu đã thay đổi, vì vậy nếu cần thiết, hãy sao lưu dữ liệu trước khi thực hiện thao tác này.

Lệnh UPDATE là một công cụ rất mạnh mẽ để duy trì và quản lý dữ liệu trong cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, việc sử dụng cẩn thận và đúng cách sẽ giúp bạn tránh được những rủi ro và sai sót trong quá trình thao tác với dữ liệu.

5. Lệnh DELETE - Xóa Dữ Liệu Cũ

Lệnh DELETE trong SQL được sử dụng để xóa một hoặc nhiều bản ghi khỏi bảng trong cơ sở dữ liệu. Đây là một lệnh rất mạnh mẽ và có thể làm thay đổi dữ liệu trong bảng một cách đáng kể. Khi sử dụng lệnh này, bạn cần cẩn thận để đảm bảo chỉ xóa những dữ liệu không cần thiết và tránh làm mất mát dữ liệu quan trọng.

5.1. Câu Lệnh DELETE Cơ Bản

Câu lệnh DELETE cơ bản có cấu trúc như sau:

DELETE FROM ten_bang WHERE dieu_kien;

Trong đó:

ten_bang: là tên của bảng bạn muốn xóa dữ liệu.
dieu_kien: là điều kiện WHERE xác định các dòng dữ liệu cần xóa. Nếu không có điều kiện WHERE, tất cả dữ liệu trong bảng sẽ bị xóa.

Ví dụ, để xóa một nhân viên có tên "Nguyen A" trong bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

DELETE FROM nhan_vien WHERE ten = 'Nguyen A';

5.2. Xóa Dữ Liệu Mới Theo Điều Kiện

Câu lệnh DELETE thường được sử dụng với điều kiện WHERE để chỉ xóa những dòng dữ liệu thỏa mãn điều kiện cụ thể. Điều này giúp tránh việc xóa toàn bộ dữ liệu trong bảng, chỉ xóa những bản ghi cần thiết.

Ví dụ, nếu bạn muốn xóa tất cả các nhân viên có tuổi dưới 25 trong bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

DELETE FROM nhan_vien WHERE tuoi < 25;

5.3. Xóa Tất Cả Dữ Liệu Trong Bảng

Trong trường hợp bạn muốn xóa toàn bộ dữ liệu trong bảng mà không xóa cấu trúc của bảng, bạn có thể bỏ qua điều kiện WHERE. Tuy nhiên, đây là một thao tác rất nguy hiểm nếu không có kế hoạch sao lưu dữ liệu trước khi thực hiện.

Ví dụ, để xóa tất cả nhân viên trong bảng nhan_vien, bạn có thể sử dụng câu lệnh sau:

DELETE FROM nhan_vien;

5.4. Lệnh DELETE Và Ràng Buộc Khóa Ngoại

Khi bảng có các ràng buộc khóa ngoại, việc xóa dữ liệu có thể gặp phải vấn đề nếu dữ liệu bị ràng buộc bởi khóa ngoại từ các bảng khác. Trong trường hợp này, SQL có thể báo lỗi hoặc yêu cầu bạn xử lý trước khi xóa dữ liệu. Bạn có thể thiết lập các hành động ON DELETE CASCADE hoặc ON DELETE SET NULL trong các mối quan hệ khóa ngoại để tự động xử lý khi xóa bản ghi.

5.5. Kiểm Tra Dữ Liệu Sau Khi Xóa

Sau khi thực hiện câu lệnh DELETE, bạn có thể sử dụng câu lệnh SELECT để kiểm tra xem các dòng dữ liệu đã bị xóa hay chưa.

SELECT * FROM nhan_vien WHERE ten = 'Nguyen A';

Câu lệnh này sẽ trả về kết quả là không có bản ghi nào nếu dữ liệu đã được xóa thành công.

5.6. Lưu Ý Khi Sử Dụng Lệnh DELETE

Hãy luôn kiểm tra kỹ điều kiện WHERE để tránh xóa nhầm toàn bộ dữ liệu trong bảng.
Trước khi thực hiện lệnh DELETE, hãy sao lưu dữ liệu quan trọng để tránh mất mát không mong muốn.
Trong các cơ sở dữ liệu lớn, lệnh DELETE có thể làm giảm hiệu suất nếu xóa nhiều dữ liệu, vì vậy hãy thực hiện các thao tác này một cách cẩn thận và có kế hoạch.
Tránh sử dụng lệnh DELETE mà không có WHERE, vì nó sẽ xóa toàn bộ bảng dữ liệu.

Lệnh DELETE là công cụ quan trọng giúp bạn quản lý và làm sạch dữ liệu trong cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, việc sử dụng lệnh này đòi hỏi sự cẩn trọng, vì dữ liệu bị xóa sẽ không thể phục hồi nếu không có sao lưu. Hãy luôn kiểm tra kỹ trước khi thực hiện thao tác xóa dữ liệu trong cơ sở dữ liệu của bạn.

6. Lệnh CREATE TABLE - Tạo Bảng Mới

Lệnh CREATE TABLE trong SQL được sử dụng để tạo một bảng mới trong cơ sở dữ liệu. Đây là bước cơ bản đầu tiên khi bạn muốn lưu trữ dữ liệu trong cơ sở dữ liệu, vì mỗi bảng trong SQL sẽ chứa các cột với các loại dữ liệu nhất định. Khi tạo bảng, bạn sẽ định nghĩa cấu trúc của bảng, bao gồm tên bảng, các cột, kiểu dữ liệu của các cột, và các ràng buộc khác (như khóa chính, khóa ngoại, v.v.).

6.1. Cấu Trúc Câu Lệnh CREATE TABLE

Câu lệnh CREATE TABLE có cấu trúc cơ bản như sau:

CREATE TABLE ten_bang (
  cot1 ten_kieu_du_lieu [ràng_buộc],
  cot2 ten_kieu_du_lieu [ràng_buộc],
  ...
);

Trong đó:

ten_bang: Tên của bảng bạn muốn tạo.
cot1, cot2, ...: Tên các cột trong bảng.
ten_kieu_du_lieu: Kiểu dữ liệu của mỗi cột (ví dụ: INT, VARCHAR, DATE, ...).
[ràng_buộc]: Các ràng buộc tùy chọn như NOT NULL, PRIMARY KEY, UNIQUE, v.v.

6.2. Ví Dụ Câu Lệnh CREATE TABLE

Giả sử bạn muốn tạo một bảng nhan_vien để lưu trữ thông tin về nhân viên, bảng này sẽ có các cột: id, ten, tuoi, và ngay_sinh. Câu lệnh CREATE TABLE sẽ như sau:

CREATE TABLE nhan_vien (
  id INT PRIMARY KEY,
  ten VARCHAR(100) NOT NULL,
  tuoi INT,
  ngay_sinh DATE
);

Giải thích các phần:

id INT PRIMARY KEY: Cột id có kiểu dữ liệu là số nguyên (INT) và là khóa chính của bảng (mỗi giá trị trong cột này là duy nhất).
ten VARCHAR(100) NOT NULL: Cột ten có kiểu dữ liệu là chuỗi văn bản dài tối đa 100 ký tự, và không được phép có giá trị null.
tuoi INT: Cột tuoi có kiểu dữ liệu là số nguyên.
ngay_sinh DATE: Cột ngay_sinh có kiểu dữ liệu là ngày tháng (DATE).

6.3. Các Loại Kiểu Dữ Liệu Thường Sử Dụng

Khi tạo bảng, bạn cần xác định kiểu dữ liệu cho mỗi cột. Dưới đây là một số kiểu dữ liệu thường gặp:

INT: Số nguyên, dùng để lưu trữ các giá trị số nguyên (ví dụ: 1, 100, -45).
VARCHAR(n): Chuỗi văn bản có độ dài tối đa là n ký tự (ví dụ: VARCHAR(255) cho phép chuỗi dài tối đa 255 ký tự).
DATE: Ngày tháng, dùng để lưu trữ ngày tháng (ví dụ: '2025-01-01').
FLOAT: Số thực, dùng để lưu trữ số có phần thập phân (ví dụ: 3.14, 45.67).
BOOLEAN: Kiểu dữ liệu logic, chỉ chứa giá trị TRUE hoặc FALSE.

6.4. Các Ràng Buộc Trong CREATE TABLE

Các ràng buộc trong SQL giúp bạn đảm bảo tính toàn vẹn và hợp lệ của dữ liệu. Một số ràng buộc phổ biến khi tạo bảng bao gồm:

PRIMARY KEY: Chỉ định cột hoặc nhóm cột là khóa chính, đảm bảo mỗi giá trị trong cột này là duy nhất và không null.
NOT NULL: Đảm bảo rằng cột không thể chứa giá trị null.
UNIQUE: Đảm bảo rằng tất cả các giá trị trong cột là duy nhất.
FOREIGN KEY: Đặt ràng buộc khóa ngoại, giúp đảm bảo tính liên kết giữa các bảng (ví dụ: giữa bảng nhan_vien và bảng phong_ban).

6.5. Lưu Ý Khi Sử Dụng Lệnh CREATE TABLE

Đảm bảo chọn kiểu dữ liệu phù hợp với mục đích sử dụng của cột. Việc chọn sai kiểu dữ liệu có thể gây ra lỗi hoặc lãng phí bộ nhớ.
Sử dụng các ràng buộc như PRIMARY KEY và NOT NULL để bảo vệ tính toàn vẹn của dữ liệu.
Trước khi thực hiện lệnh CREATE TABLE, hãy kiểm tra kỹ cấu trúc bảng và các kiểu dữ liệu, vì thay đổi cấu trúc bảng sau khi tạo có thể gây khó khăn trong việc quản lý dữ liệu.

Lệnh CREATE TABLE là một bước đầu tiên quan trọng trong việc thiết kế cơ sở dữ liệu. Việc hiểu rõ cách tạo bảng và cấu trúc dữ liệu sẽ giúp bạn dễ dàng tổ chức và quản lý thông tin trong hệ thống cơ sở dữ liệu của mình.

7. Lệnh ALTER TABLE - Thay Đổi Cấu Trúc Bảng

Lệnh ALTER TABLE trong SQL được sử dụng để thay đổi cấu trúc của một bảng đã tồn tại trong cơ sở dữ liệu. Bạn có thể sử dụng lệnh này để thêm, sửa đổi hoặc xóa các cột trong bảng, hoặc thay đổi các ràng buộc (constraints) của bảng. Lệnh ALTER TABLE giúp bạn linh hoạt trong việc điều chỉnh cơ sở dữ liệu mà không cần phải tạo lại bảng từ đầu.

7.1. Cấu Trúc Câu Lệnh ALTER TABLE

Câu lệnh ALTER TABLE có thể thực hiện nhiều thay đổi khác nhau trên bảng. Cấu trúc cơ bản của câu lệnh như sau:

ALTER TABLE ten_bang
  ADD | MODIFY | DROP cột | ràng_buộc;

Trong đó:

ADD: Thêm một cột mới vào bảng.
MODIFY: Sửa đổi thuộc tính của một cột đã có (ví dụ: thay đổi kiểu dữ liệu của cột).
DROP: Xóa một cột hoặc một ràng buộc khỏi bảng.

7.2. Thêm Cột Mới Vào Bảng

Để thêm một cột mới vào bảng, bạn sử dụng câu lệnh ALTER TABLE với ADD. Ví dụ, nếu bạn muốn thêm một cột email vào bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

ALTER TABLE nhan_vien
  ADD email VARCHAR(100);

Câu lệnh này sẽ thêm một cột email có kiểu dữ liệu VARCHAR với độ dài tối đa 100 ký tự vào bảng nhan_vien.

7.3. Sửa Đổi Kiểu Dữ Liệu Cột

Để thay đổi kiểu dữ liệu của một cột đã tồn tại, bạn có thể sử dụng MODIFY. Ví dụ, nếu bạn muốn thay đổi kiểu dữ liệu của cột tuoi từ kiểu INT thành DECIMAL để lưu trữ tuổi dưới dạng số thập phân, câu lệnh sẽ như sau:

ALTER TABLE nhan_vien
  MODIFY tuoi DECIMAL(5, 2);

Trong đó, DECIMAL(5, 2) chỉ định rằng cột tuoi có thể chứa giá trị số thập phân với tối đa 5 chữ số, trong đó có 2 chữ số sau dấu phẩy.

7.4. Xóa Cột Khỏi Bảng

Để xóa một cột khỏi bảng, bạn sử dụng câu lệnh DROP. Ví dụ, để xóa cột email mà bạn đã thêm trước đó vào bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

ALTER TABLE nhan_vien
  DROP COLUMN email;

Câu lệnh này sẽ xóa cột email khỏi bảng nhan_vien. Lưu ý rằng khi xóa cột, tất cả dữ liệu trong cột đó sẽ bị mất.

7.5. Thêm Ràng Buộc Cho Cột

Để thêm một ràng buộc vào cột, chẳng hạn như ràng buộc NOT NULL hoặc UNIQUE, bạn có thể sử dụng câu lệnh ALTER TABLE với ADD CONSTRAINT. Ví dụ, nếu bạn muốn thêm ràng buộc NOT NULL cho cột tuoi, câu lệnh sẽ như sau:

ALTER TABLE nhan_vien
  MODIFY tuoi INT NOT NULL;

Trong ví dụ này, cột tuoi sẽ không thể chứa giá trị NULL nữa.

7.6. Thay Đổi Tên Cột

Để thay đổi tên của một cột trong bảng, bạn có thể sử dụng câu lệnh ALTER TABLE với RENAME COLUMN. Ví dụ, nếu bạn muốn thay đổi tên cột ngay_sinh thành ngay_tham_gia trong bảng nhan_vien, câu lệnh sẽ như sau:

ALTER TABLE nhan_vien
  RENAME COLUMN ngay_sinh TO ngay_tham_gia;

7.7. Lưu Ý Khi Sử Dụng ALTER TABLE

Trước khi thay đổi cấu trúc bảng, hãy sao lưu dữ liệu để tránh mất mát không mong muốn.
Việc thay đổi kiểu dữ liệu cột có thể ảnh hưởng đến các dữ liệu đã có trong bảng. Hãy kiểm tra kỹ trước khi thay đổi kiểu dữ liệu.
Hạn chế sử dụng ALTER TABLE trên các bảng có nhiều dữ liệu hoặc có các mối quan hệ khóa ngoại phức tạp, vì việc thay đổi cấu trúc bảng có thể làm giảm hiệu suất và gây lỗi nếu không cẩn thận.
Không thể xóa hoặc thay đổi một cột nếu nó đang được sử dụng trong các ràng buộc hoặc chỉ mục.

Lệnh ALTER TABLE là một công cụ mạnh mẽ và linh hoạt giúp bạn dễ dàng thay đổi cấu trúc của bảng trong cơ sở dữ liệu mà không làm mất dữ liệu. Tuy nhiên, bạn cần phải thận trọng khi sử dụng lệnh này để tránh gây ra sự cố không mong muốn và ảnh hưởng đến dữ liệu đã có trong hệ thống.

8. Lệnh DROP TABLE - Xóa Bảng Trong Cơ Sở Dữ Liệu

Lệnh DROP TABLE trong SQL được sử dụng để xóa một bảng khỏi cơ sở dữ liệu. Khi bạn thực hiện lệnh này, toàn bộ dữ liệu trong bảng đó cùng với cấu trúc bảng sẽ bị xóa vĩnh viễn. Lệnh này rất hữu ích khi bạn không còn cần đến một bảng nữa hoặc khi muốn làm sạch cơ sở dữ liệu.

8.1. Cấu Trúc Câu Lệnh DROP TABLE

Cấu trúc cơ bản của câu lệnh DROP TABLE như sau:

DROP TABLE ten_bang;

Trong đó, ten_bang là tên của bảng bạn muốn xóa. Ví dụ, để xóa bảng có tên nhan_vien, câu lệnh sẽ là:

DROP TABLE nhan_vien;

Với câu lệnh này, bảng nhan_vien sẽ bị xóa khỏi cơ sở dữ liệu. Lưu ý rằng việc này sẽ làm mất toàn bộ dữ liệu trong bảng đó.

8.2. Lệnh DROP TABLE và Các Ràng Buộc Ngoại

Trong trường hợp bảng bạn muốn xóa có các ràng buộc khóa ngoại (foreign key) trỏ đến các bảng khác, việc sử dụng DROP TABLE có thể gặp một số vấn đề nếu không thực hiện đúng cách. Một số hệ quản trị cơ sở dữ liệu yêu cầu bạn phải xóa hoặc thay đổi các ràng buộc khóa ngoại trước khi xóa bảng.

Để xóa một bảng có ràng buộc khóa ngoại, bạn cần phải xóa hoặc thay đổi các ràng buộc này trước.
Trong một số trường hợp, bạn có thể sử dụng tùy chọn CASCADE để tự động xóa các ràng buộc khóa ngoại khi xóa bảng:

DROP TABLE ten_bang CASCADE;

Tùy chọn CASCADE giúp xóa các bảng và các ràng buộc liên quan đến bảng đó, nhưng cần thận trọng vì nó có thể gây mất dữ liệu ngoài ý muốn.

8.3. Lưu Ý Khi Sử Dụng DROP TABLE

Không thể hoàn tác: Khi bạn xóa một bảng bằng lệnh DROP TABLE, hành động này không thể hoàn tác. Dữ liệu trong bảng sẽ bị mất vĩnh viễn. Vì vậy, bạn cần chắc chắn rằng bảng không còn dữ liệu quan trọng hoặc đã sao lưu dữ liệu trước khi xóa.
Ảnh hưởng đến các bảng liên quan: Nếu bảng bạn muốn xóa có mối quan hệ với các bảng khác qua các khóa ngoại, bạn cần phải xử lý các bảng đó trước khi xóa bảng mục tiêu. Nếu không, có thể dẫn đến lỗi khi thực hiện lệnh.
Quản lý dữ liệu cẩn thận: Đảm bảo rằng bạn đã kiểm tra kỹ và không có dữ liệu quan trọng trước khi thực hiện lệnh DROP TABLE.

8.4. Ví Dụ Thực Tế

Giả sử bạn có một bảng hoadon lưu trữ thông tin các hóa đơn và bạn muốn xóa bảng này khỏi cơ sở dữ liệu. Để thực hiện điều này, bạn chỉ cần dùng câu lệnh sau:

DROP TABLE hoadon;

Thực hiện câu lệnh trên sẽ xóa bảng hoadon khỏi cơ sở dữ liệu, và tất cả dữ liệu trong bảng này sẽ bị xóa hoàn toàn.

8.5. Khi Nào Nên Dùng Lệnh DROP TABLE?

Lệnh DROP TABLE nên được sử dụng trong các trường hợp sau:

Bạn muốn xóa một bảng không còn cần thiết nữa để làm sạch cơ sở dữ liệu.
Bảng chứa các dữ liệu lỗi thời hoặc không còn giá trị sử dụng.
Bạn muốn tái cấu trúc cơ sở dữ liệu và loại bỏ các bảng không cần thiết.

Lệnh DROP TABLE là một công cụ mạnh mẽ trong SQL, nhưng cũng cần phải cẩn thận khi sử dụng. Trước khi xóa bảng, hãy chắc chắn rằng bạn đã sao lưu dữ liệu quan trọng và hiểu rõ tác động của việc xóa bảng đối với hệ thống và các mối quan hệ trong cơ sở dữ liệu.

9. Lệnh JOIN - Kết Hợp Dữ Liệu Từ Nhiều Bảng

Lệnh JOIN trong SQL được sử dụng để kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng trong cơ sở dữ liệu dựa trên mối quan hệ giữa các bảng đó. Lệnh này giúp bạn truy xuất các dữ liệu liên quan từ các bảng khác nhau mà không cần phải thực hiện nhiều truy vấn riêng biệt. Các loại JOIN chính trong SQL bao gồm: INNER JOIN, LEFT JOIN, RIGHT JOIN, và FULL OUTER JOIN.

9.1. Cấu Trúc Cơ Bản Của Lệnh JOIN

Cấu trúc cơ bản của lệnh JOIN như sau:

SELECT cot1, cot2, ...
FROM bang1
JOIN bang2
ON bang1.cot_chung = bang2.cot_chung;

Trong đó:

bang1, bang2 là tên các bảng bạn muốn kết hợp.
cot_chung là cột chung mà bạn muốn dùng để kết nối giữa các bảng.
cot1, cot2, ... là các cột bạn muốn truy vấn từ các bảng sau khi kết hợp.

9.2. Các Loại JOIN Trong SQL

Có bốn loại JOIN chính trong SQL mà bạn thường sử dụng:

INNER JOIN: Lệnh này chỉ trả về các hàng có giá trị tương ứng trong cả hai bảng. Nếu không có sự khớp, kết quả sẽ không được trả về.

SELECT * FROM nhan_vien
INNER JOIN phong_ban
ON nhan_vien.phong_ban_id = phong_ban.id;

LEFT JOIN (hoặc LEFT OUTER JOIN): Lệnh này trả về tất cả các bản ghi từ bảng bên trái (left table) và các bản ghi khớp từ bảng bên phải. Nếu không có sự khớp, giá trị của các cột từ bảng bên phải sẽ là NULL.

SELECT * FROM nhan_vien
LEFT JOIN phong_ban
ON nhan_vien.phong_ban_id = phong_ban.id;

RIGHT JOIN (hoặc RIGHT OUTER JOIN): Tương tự như LEFT JOIN, nhưng trong trường hợp này, lệnh trả về tất cả các bản ghi từ bảng bên phải và các bản ghi khớp từ bảng bên trái. Nếu không có sự khớp, giá trị của các cột từ bảng bên trái sẽ là NULL.

SELECT * FROM nhan_vien
RIGHT JOIN phong_ban
ON nhan_vien.phong_ban_id = phong_ban.id;

FULL OUTER JOIN: Lệnh này kết hợp các bản ghi từ cả hai bảng. Nếu không có sự khớp, các giá trị từ bảng không khớp sẽ là NULL.

SELECT * FROM nhan_vien
FULL OUTER JOIN phong_ban
ON nhan_vien.phong_ban_id = phong_ban.id;

9.3. Ví Dụ Thực Tế

Giả sử bạn có hai bảng: nhan_vien và phong_ban. Bảng nhan_vien lưu trữ thông tin nhân viên, còn bảng phong_ban lưu trữ thông tin phòng ban. Bạn muốn lấy danh sách nhân viên cùng với phòng ban của họ. Bạn có thể sử dụng JOIN để kết hợp dữ liệu từ hai bảng này.

Ví dụ, để lấy danh sách nhân viên và phòng ban của họ sử dụng INNER JOIN, bạn có thể viết câu lệnh:

SELECT nhan_vien.ten, phong_ban.ten_phong
FROM nhan_vien
INNER JOIN phong_ban
ON nhan_vien.phong_ban_id = phong_ban.id;

Trong ví dụ trên, chúng ta sẽ nhận được kết quả chỉ gồm các nhân viên có thông tin phòng ban khớp từ cả hai bảng.

9.4. Sử Dụng JOIN Để Tối Ưu Truy Vấn

Sử dụng JOIN giúp bạn tối ưu hóa việc truy vấn dữ liệu khi cần kết hợp thông tin từ nhiều bảng. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý một số điểm sau khi sử dụng lệnh này:

Đảm bảo các bảng có mối quan hệ rõ ràng qua các khóa ngoại (foreign keys) để tránh kết quả sai lệch.
Hãy sử dụng các loại JOIN phù hợp với mục đích truy vấn để tránh lãng phí tài nguyên hoặc lấy dữ liệu không cần thiết.
Thực hiện JOIN với số lượng bảng vừa phải để đảm bảo truy vấn không quá phức tạp, dẫn đến giảm hiệu suất.

9.5. Tổng Kết

Lệnh JOIN là một công cụ mạnh mẽ trong SQL, cho phép bạn kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng và thực hiện các truy vấn phức tạp một cách dễ dàng. Việc hiểu rõ và sử dụng đúng các loại JOIN sẽ giúp bạn quản lý và khai thác dữ liệu hiệu quả hơn trong cơ sở dữ liệu của mình.

10. Lệnh GROUP BY - Nhóm Dữ Liệu Và Tính Tổng

Lệnh GROUP BY trong SQL được sử dụng để nhóm các bản ghi lại với nhau dựa trên một hoặc nhiều cột chung, từ đó cho phép thực hiện các phép toán tổng hợp như SUM(), AVG(), COUNT(), v.v. Lệnh này rất hữu ích khi bạn cần phân loại dữ liệu và tính toán các chỉ số thống kê trong cơ sở dữ liệu.

10.1. Cấu Trúc Cơ Bản Của Lệnh GROUP BY

Cấu trúc cơ bản của lệnh GROUP BY như sau:

SELECT cot1, cot2, SUM(cot3)
FROM bang
GROUP BY cot1, cot2;

Trong đó:

cot1, cot2: Các cột dùng để nhóm dữ liệu.
cot3: Cột chứa dữ liệu bạn muốn tính toán, ví dụ như tính tổng, trung bình.
SOM(cot3): Hàm tổng hợp (ví dụ SUM()) để tính tổng các giá trị trong cột cot3 cho mỗi nhóm.

10.2. Ví Dụ Sử Dụng Lệnh GROUP BY

Giả sử bạn có một bảng doanh_thu lưu trữ thông tin về các giao dịch bán hàng, với các cột: ngay_ban (ngày bán hàng), san_pham (tên sản phẩm) và so_luong (số lượng bán được). Bạn muốn tính tổng số lượng bán được cho mỗi loại sản phẩm trong mỗi ngày. Bạn có thể sử dụng lệnh GROUP BY như sau:

SELECT ngay_ban, san_pham, SUM(so_luong) AS tong_so_luong
FROM doanh_thu
GROUP BY ngay_ban, san_pham;

Trong ví dụ trên, chúng ta nhóm dữ liệu theo ngay_ban và san_pham, và sử dụng hàm SUM() để tính tổng số lượng bán được cho từng sản phẩm trong mỗi ngày.

10.3. Sử Dụng Kết Hợp Với Các Hàm Tổng Hợp

Lệnh GROUP BY thường được sử dụng kết hợp với các hàm tổng hợp để tính toán các chỉ số thống kê từ các nhóm dữ liệu. Một số hàm tổng hợp phổ biến trong SQL bao gồm:

SUM(): Tính tổng giá trị của một cột.

SELECT san_pham, SUM(so_luong) AS tong_so_luong
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham;

COUNT(): Đếm số lượng bản ghi trong một nhóm.

SELECT san_pham, COUNT(*) AS so_luong_ban
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham;

AVG(): Tính giá trị trung bình của một cột.

SELECT san_pham, AVG(gia_ban) AS gia_trung_binh
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham;

MAX(): Lấy giá trị lớn nhất trong một cột.

SELECT san_pham, MAX(gia_ban) AS gia_cao_nhat
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham;

MIN(): Lấy giá trị nhỏ nhất trong một cột.

SELECT san_pham, MIN(gia_ban) AS gia_thap_nhat
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham;

10.4. Kết Hợp GROUP BY Với HAVING

Đôi khi, bạn muốn áp dụng một điều kiện lên các nhóm dữ liệu đã được tạo ra bởi lệnh GROUP BY. Trong trường hợp này, bạn sử dụng lệnh HAVING để lọc các nhóm sau khi nhóm dữ liệu đã được thực hiện. Lệnh HAVINGWHERE, nhưng nó áp dụng cho các nhóm thay vì các bản ghi riêng lẻ.

Ví dụ, nếu bạn muốn lọc ra những sản phẩm có tổng số lượng bán được lớn hơn 100 trong mỗi ngày, bạn có thể sử dụng câu lệnh sau:

SELECT ngay_ban, san_pham, SUM(so_luong) AS tong_so_luong
FROM doanh_thu
GROUP BY ngay_ban, san_pham
HAVING SUM(so_luong) > 100;

10.5. Lưu Ý Khi Sử Dụng GROUP BY

Chỉ các cột được liệt kê trong GROUP BY hoặc sử dụng trong các hàm tổng hợp mới có thể xuất hiện trong câu lệnh SELECT.
Đảm bảo sử dụng các hàm tổng hợp chính xác để tính toán các chỉ số mà bạn cần.
Lệnh GROUP BY thường được sử dụng với các truy vấn có tính chất phân tích dữ liệu hoặc thống kê.

10.6. Tổng Kết

Lệnh GROUP BY là công cụ mạnh mẽ trong SQL giúp bạn nhóm dữ liệu và thực hiện các phép toán tổng hợp để phân tích thông tin trong cơ sở dữ liệu. Việc hiểu rõ cách sử dụng GROUP BY kết hợp với các hàm tổng hợp sẽ giúp bạn khai thác hiệu quả dữ liệu của mình để phục vụ cho các báo cáo, phân tích hoặc quyết định kinh doanh.

11. Lệnh HAVING - Lọc Kết Quả Sau Khi Nhóm

Lệnh HAVING trong SQL được sử dụng để lọc các nhóm dữ liệu sau khi thực hiện nhóm bằng GROUP BY. Điều này rất hữu ích khi bạn muốn áp dụng điều kiện lên các nhóm, không phải lên từng bản ghi riêng lẻ như khi dùng lệnh WHERE.

11.1. Sự Khác Biệt Giữa HAVING và WHERE

Cả hai lệnh HAVING và WHERE đều có thể dùng để lọc dữ liệu trong SQL, nhưng chúng có sự khác biệt rõ rệt:

WHERE dùng để lọc các bản ghi trước khi nhóm dữ liệu bằng GROUP BY.
HAVING được dùng để lọc các nhóm sau khi nhóm dữ liệu đã được thực hiện với GROUP BY.

11.2. Cấu Trúc Cơ Bản Của Lệnh HAVING

Cấu trúc cơ bản của lệnh HAVING như sau:

SELECT cot1, cot2, SUM(cot3)
FROM bang
GROUP BY cot1, cot2
HAVING SUM(cot3) > 100;

Trong đó:

cot1, cot2: Các cột dùng để nhóm dữ liệu.
cot3: Cột chứa dữ liệu cần tính toán (ví dụ như tổng số lượng, doanh thu, v.v.).
SOM(cot3): Hàm tổng hợp, ví dụ SUM() để tính tổng của cot3 cho từng nhóm.
HAVING: Dùng để lọc các nhóm có tổng lớn hơn 100.

11.3. Ví Dụ Sử Dụng Lệnh HAVING

Giả sử bạn có một bảng doanh_thu với các cột: ngay_ban, san_pham, và so_luong. Bạn muốn tính tổng số lượng bán được cho mỗi sản phẩm và chỉ lấy các sản phẩm có tổng số lượng bán được lớn hơn 100. Bạn có thể sử dụng lệnh HAVING như sau:

SELECT san_pham, SUM(so_luong) AS tong_so_luong
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham
HAVING SUM(so_luong) > 100;

Trong ví dụ trên, lệnh HAVING giúp lọc ra chỉ các sản phẩm có tổng số lượng bán được lớn hơn 100 sau khi nhóm theo sản phẩm.

11.4. Kết Hợp HAVING Với Các Hàm Tổng Hợp

Lệnh HAVING thường được sử dụng cùng với các hàm tổng hợp như SUM(), COUNT(), AVG(), v.v. để áp dụng các điều kiện lọc cho các phép tính thống kê.

Ví dụ: Lọc các sản phẩm có doanh thu cao hơn 5000 sau khi tính tổng doanh thu:

SELECT san_pham, SUM(doanh_thu) AS tong_doanh_thu
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham
HAVING SUM(doanh_thu) > 5000;

Ví dụ: Lọc các nhóm có số lượng bán được lớn hơn 200:

SELECT san_pham, COUNT(*) AS so_luong_ban
FROM doanh_thu
GROUP BY san_pham
HAVING COUNT(*) > 200;

11.5. Lưu Ý Khi Sử Dụng HAVING

HAVING chỉ có thể được sử dụng sau lệnh GROUP BY.
HAVING giúp lọc các nhóm dữ liệu sau khi đã thực hiện các phép tính tổng hợp, trong khi WHERE lọc các bản ghi trước khi thực hiện nhóm.
Khi sử dụng HAVING, bạn có thể sử dụng các hàm tổng hợp trong điều kiện lọc, ví dụ như SUM(), COUNT(), AVG(), v.v.

11.6. Tổng Kết

Lệnh HAVING là công cụ hữu ích giúp bạn lọc các nhóm dữ liệu sau khi thực hiện thao tác nhóm với GROUP BY. Khi kết hợp với các hàm tổng hợp, HAVING cho phép bạn áp dụng các điều kiện lọc phức tạp, giúp phân tích và báo cáo dữ liệu một cách hiệu quả hơn.

12. Các Lệnh Phụ Và Tối Ưu Hóa Câu Lệnh SQL

SQL (Structured Query Language) cung cấp nhiều lệnh cơ bản để thao tác với cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, ngoài các lệnh chính như SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, còn có một số lệnh phụ và kỹ thuật tối ưu hóa câu lệnh SQL giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu thời gian truy vấn dữ liệu.

12.1. Các Lệnh Phụ Trong SQL

Để tối ưu hóa việc truy vấn và quản lý cơ sở dữ liệu, SQL cung cấp một số lệnh phụ rất hữu ích. Các lệnh này thường được sử dụng để hỗ trợ các thao tác trong quá trình làm việc với dữ liệu và giúp cải thiện hiệu suất truy vấn.

LIMIT: Giới hạn số lượng bản ghi trả về. Điều này rất hữu ích khi bạn chỉ muốn lấy một số lượng dữ liệu nhất định thay vì toàn bộ bảng.

SELECT * FROM sinh_vien LIMIT 10;

OFFSET: Dùng kết hợp với LIMIT để bỏ qua một số bản ghi nhất định, thường dùng trong phân trang.

SELECT * FROM sinh_vien LIMIT 10 OFFSET 20;

DISTINCT: Lọc ra các bản ghi duy nhất, loại bỏ các bản sao trùng lặp trong kết quả.

SELECT DISTINCT san_pham FROM don_hang;

IN: Cho phép bạn kiểm tra xem một giá trị có nằm trong danh sách các giá trị hay không.

SELECT * FROM sinh_vien WHERE tuoi IN (20, 21, 22);

BETWEEN: Dùng để chọn các giá trị trong một khoảng nhất định.

SELECT * FROM hoa_don WHERE ngay_ban BETWEEN '2023-01-01' AND '2023-12-31';

LIKE: Dùng để tìm kiếm các giá trị tương tự, hỗ trợ các ký tự đại diện như % và _ để tìm kiếm với mẫu.

SELECT * FROM nhan_vien WHERE ten LIKE 'Nguyen%';

NULL: Kiểm tra các giá trị NULL trong bảng dữ liệu.

SELECT * FROM san_pham WHERE gia IS NULL;

12.2. Tối Ưu Hóa Câu Lệnh SQL

Tối ưu hóa câu lệnh SQL là một bước quan trọng để cải thiện hiệu suất truy vấn và giảm thời gian xử lý khi làm việc với các cơ sở dữ liệu lớn. Dưới đây là một số kỹ thuật tối ưu hóa phổ biến:

12.2.1. Sử Dụng Chỉ Mục (Index)

Chỉ mục (index) là một cấu trúc dữ liệu giúp tăng tốc độ tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu. Sử dụng chỉ mục đúng cách sẽ giúp các câu lệnh SQL thực thi nhanh hơn, đặc biệt là với các truy vấn SELECT có điều kiện tìm kiếm phức tạp.

CREATE INDEX idx_san_pham_ten ON san_pham(ten);

Hãy đảm bảo tạo chỉ mục cho các cột thường xuyên được sử dụng trong điều kiện WHERE, ORDER BY, và JOIN.

12.2.2. Tránh Sử Dụng SELECT *

Khi sử dụng SELECT *, SQL sẽ truy xuất tất cả các cột trong bảng, điều này có thể làm giảm hiệu suất, đặc biệt khi bảng có nhiều cột. Thay vì sử dụng *, bạn nên chỉ định rõ các cột cần thiết trong câu truy vấn.

SELECT ten, gia, so_luong FROM san_pham;

12.2.3. Tránh Sử Dụng Subquery Quá Phức Tạp

Subquery (truy vấn con) có thể làm giảm hiệu suất nếu không được tối ưu hóa đúng cách. Thay vì sử dụng subquery trong phần SELECT hoặc WHERE, bạn có thể cân nhắc sử dụng JOIN để kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng một cách hiệu quả hơn.

12.2.4. Tối Ưu Hóa Các Lệnh JOIN

Khi sử dụng JOIN, bạn cần chắc chắn rằng các bảng tham gia có các chỉ mục thích hợp trên các cột được sử dụng trong điều kiện nối. Điều này giúp giảm thời gian truy vấn khi kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng.

12.2.5. Sử Dụng LIMIT Để Giới Hạn Dữ Liệu

Khi làm việc với một bảng dữ liệu lớn, bạn có thể sử dụng LIMIT để chỉ lấy một phần nhỏ dữ liệu trong quá trình phát triển hoặc kiểm tra. Điều này giúp tránh việc truy vấn toàn bộ bảng và giảm tải cho cơ sở dữ liệu.

12.2.6. Sử Dụng UNION Thay Vì OR

Khi muốn kết hợp các kết quả từ nhiều truy vấn, thay vì dùng OR trong câu lệnh WHERE, bạn có thể sử dụng UNION để hợp nhất kết quả từ nhiều truy vấn riêng biệt. Điều này giúp cải thiện hiệu suất và làm cho truy vấn trở nên rõ ràng hơn.

12.3. Tổng Kết

Việc tối ưu hóa câu lệnh SQL không chỉ giúp tăng tốc độ thực thi truy vấn mà còn giúp hệ thống cơ sở dữ liệu hoạt động hiệu quả hơn. Các kỹ thuật tối ưu hóa như sử dụng chỉ mục, tránh subquery phức tạp, và sử dụng LIMIT hợp lý sẽ giúp bạn làm việc với cơ sở dữ liệu lớn một cách nhanh chóng và hiệu quả. Đồng thời, các lệnh phụ như DISTINCT, IN, BETWEEN cũng giúp thao tác dữ liệu linh hoạt và dễ dàng hơn.

13. Các Lỗi Thường Gặp Khi Sử Dụng SQL Và Cách Khắc Phục

Trong quá trình sử dụng SQL để làm việc với cơ sở dữ liệu, người dùng thường gặp phải một số lỗi phổ biến. Những lỗi này có thể phát sinh từ cú pháp sai, các thao tác không hợp lệ hoặc vấn đề với dữ liệu. Dưới đây là những lỗi SQL thường gặp và cách khắc phục chúng.

13.1. Lỗi Cú Pháp SQL

Cú pháp sai là lỗi phổ biến nhất trong SQL. Những lỗi này thường xảy ra khi viết câu lệnh SQL mà không tuân thủ đúng cấu trúc ngữ pháp của SQL. Ví dụ, quên dấu phẩy, thiếu dấu ngoặc hoặc từ khóa sai.

Lỗi: Thiếu dấu phẩy giữa các cột trong lệnh SELECT.

SELECT ten, tuoi, dia_chi FROM sinh_vien;

Lỗi: Quên dấu ngoặc trong lệnh INSERT.

INSERT INTO sinh_vien (ten, tuoi, dia_chi) VALUES ('Nguyen', 20, 'Ha Noi');

Lỗi: Từ khóa sai hoặc không hợp lệ.

SELECT * FRM sinh_vien;

Cách khắc phục: Kiểm tra lại cú pháp câu lệnh SQL để đảm bảo các từ khóa, dấu câu và các phần tử khác được viết đúng.

13.2. Lỗi Với Tên Bảng Và Cột

Đôi khi, khi truy vấn hoặc thao tác với bảng và cột trong cơ sở dữ liệu, người dùng có thể gặp lỗi liên quan đến việc nhập sai tên bảng hoặc tên cột. Những lỗi này có thể xuất phát từ việc không phân biệt chữ hoa chữ thường, hoặc bảng/cột không tồn tại trong cơ sở dữ liệu.

Lỗi: Tên bảng hoặc cột không tồn tại.

SELECT * FROM students;

Lỗi: Tên bảng hoặc cột bị viết sai (ví dụ: thiếu dấu gạch dưới).

SELECT * FROM sinhVien;

Cách khắc phục: Kiểm tra kỹ tên bảng và cột trong cơ sở dữ liệu. SQL phân biệt chữ hoa chữ thường, vì vậy cần đảm bảo chính xác tên bảng và cột.

13.3. Lỗi NULL và Các Dữ Liệu Không Hợp Lệ

SQL không chấp nhận các giá trị NULL trong một số tình huống nhất định, ví dụ khi thực hiện các phép toán hay so sánh. Nếu bạn cố gắng so sánh hoặc tính toán với NULL mà không sử dụng đúng cách, SQL sẽ trả về lỗi hoặc kết quả không như mong muốn.

Lỗi: So sánh với NULL bằng dấu "=".

SELECT * FROM sinh_vien WHERE dia_chi = NULL;

Cách khắc phục: Thay vì dùng dấu "=" để so sánh với NULL, bạn cần sử dụng IS NULL hoặc IS NOT NULL.

SELECT * FROM sinh_vien WHERE dia_chi IS NULL;

13.4. Lỗi Kết Nối Các Bảng (JOIN)

Khi sử dụng các lệnh JOIN để kết hợp nhiều bảng, có thể gặp phải lỗi nếu các bảng không được kết nối đúng cách hoặc các điều kiện JOIN không hợp lệ.

Lỗi: Thiếu điều kiện ON khi sử dụng JOIN.

SELECT * FROM sinh_vien JOIN diem ON sinh_vien.id = diem.id;

Cách khắc phục: Đảm bảo bạn luôn cung cấp điều kiện nối (ON) rõ ràng giữa các bảng trong câu lệnh JOIN.

13.5. Lỗi Phạm Vi Dữ Liệu

Các lỗi này xảy ra khi dữ liệu không phù hợp với loại dữ liệu mà bảng yêu cầu, chẳng hạn như cố gắng chèn một giá trị văn bản vào một cột số, hoặc nhập một ngày tháng không hợp lệ.

Lỗi: Dữ liệu không phù hợp với kiểu dữ liệu của cột.

INSERT INTO sinh_vien (ten, tuoi) VALUES ('Nguyen', 'hai');

Cách khắc phục: Kiểm tra lại các kiểu dữ liệu của cột và đảm bảo rằng các giá trị bạn nhập vào phù hợp với kiểu dữ liệu yêu cầu.

13.6. Lỗi Thời Gian Thực Thi Truy Vấn

Khi truy vấn với một cơ sở dữ liệu lớn hoặc một bảng có quá nhiều dữ liệu, câu lệnh SQL có thể thực thi chậm hoặc gặp phải lỗi thời gian chờ (timeout). Đây là một lỗi thường gặp khi các truy vấn không được tối ưu hóa đúng cách.

Lỗi: Truy vấn SQL mất quá nhiều thời gian.

Cách khắc phục: Tối ưu hóa câu lệnh SQL của bạn, sử dụng chỉ mục để tăng tốc độ truy vấn và hạn chế việc lấy quá nhiều dữ liệu không cần thiết bằng cách sử dụng các lệnh LIMIT và WHERE.

13.7. Lỗi Vi Phạm Quyền Truy Cập

Các lỗi này xảy ra khi người dùng không có quyền truy cập vào cơ sở dữ liệu hoặc thực hiện các thao tác nhất định.

Lỗi: Không có quyền thực thi lệnh trên bảng.

ERROR: Permission denied for table sinh_vien;

Cách khắc phục: Kiểm tra quyền truy cập của người dùng và đảm bảo người dùng có quyền thực hiện các thao tác cần thiết trên bảng hoặc cơ sở dữ liệu.

13.8. Tổng Kết

Việc gặp lỗi trong quá trình sử dụng SQL là điều không thể tránh khỏi, đặc biệt đối với những người mới bắt đầu. Tuy nhiên, với việc hiểu rõ các lỗi thường gặp và cách khắc phục chúng, bạn có thể nhanh chóng khắc phục sự cố và tiếp tục công việc một cách hiệu quả. Để tránh các lỗi này, hãy luôn kiểm tra kỹ cú pháp và dữ liệu trước khi thực hiện các thao tác, và không ngừng cải thiện khả năng làm việc với SQL của bạn.

14. Tổng Kết Và Thực Hành SQL

SQL (Structured Query Language) là ngôn ngữ cơ bản được sử dụng để quản lý và thao tác với cơ sở dữ liệu quan hệ. Trong quá trình học SQL, bạn đã được làm quen với các câu lệnh cơ bản như SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, và nhiều câu lệnh khác. Các câu lệnh này giúp bạn dễ dàng truy vấn, chèn, cập nhật và xóa dữ liệu trong cơ sở dữ liệu.

Để tổng kết lại, chúng ta đã học về cách sử dụng các lệnh SQL để thực hiện các tác vụ cơ bản trong quản lý cơ sở dữ liệu. Dưới đây là một số điểm quan trọng mà bạn cần lưu ý:

Lệnh SELECT: Được sử dụng để truy vấn dữ liệu từ bảng. Bạn có thể lựa chọn các cột cần thiết và lọc dữ liệu bằng các điều kiện WHERE.
Lệnh INSERT: Được sử dụng để thêm dữ liệu mới vào bảng. Câu lệnh này cho phép bạn chỉ định các giá trị cần chèn vào bảng.
Lệnh UPDATE: Cho phép bạn cập nhật các dữ liệu hiện có trong bảng dựa trên các điều kiện cụ thể.
Lệnh DELETE: Được sử dụng để xóa dữ liệu không cần thiết trong bảng.
Lệnh CREATE TABLE: Dùng để tạo bảng mới trong cơ sở dữ liệu với các cột và kiểu dữ liệu tương ứng.
Lệnh ALTER TABLE: Thay đổi cấu trúc của bảng, như thêm, sửa hoặc xóa các cột.
Lệnh DROP TABLE: Xóa bảng và tất cả dữ liệu trong bảng đó khỏi cơ sở dữ liệu.
Lệnh JOIN: Cho phép kết hợp dữ liệu từ nhiều bảng khác nhau dựa trên các điều kiện liên quan.
Lệnh GROUP BY: Nhóm các bản ghi có giá trị chung và cho phép tính toán các phép toán như SUM, COUNT, AVG trên các nhóm này.
Lệnh HAVING: Lọc kết quả sau khi nhóm dữ liệu bằng GROUP BY, giúp bạn áp dụng các điều kiện lọc cho các nhóm dữ liệu.

14.1. Tầm Quan Trọng Của Thực Hành SQL

Thực hành là yếu tố quan trọng giúp bạn nắm vững SQL. Khi bạn thực hành, bạn sẽ có cơ hội áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế và đối mặt với các tình huống thực tế trong cơ sở dữ liệu. Để thành thạo SQL, bạn cần:

Thực hiện các câu lệnh cơ bản: Bắt đầu bằng các câu lệnh SQL đơn giản như SELECT, INSERT, UPDATE và DELETE. Hãy chắc chắn rằng bạn hiểu rõ cú pháp của từng lệnh và cách sử dụng chúng đúng đắn.
Làm quen với các câu lệnh phức tạp: Sau khi nắm vững các lệnh cơ bản, tiếp tục tìm hiểu và thực hành các lệnh phức tạp hơn như JOIN, GROUP BY, HAVING và các hàm tổng hợp.
Giải quyết các bài toán thực tế: Tìm kiếm các bài tập SQL hoặc bài toán thực tế để rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc này giúp bạn hiểu rõ hơn về cách sử dụng SQL trong các tình huống khác nhau.

14.2. Các Bước Để Thực Hành SQL

Để thực hành SQL hiệu quả, bạn có thể làm theo các bước sau:

Chọn một cơ sở dữ liệu: Bạn có thể sử dụng các cơ sở dữ liệu phổ biến như MySQL, PostgreSQL hoặc SQLite. Cài đặt và thiết lập một cơ sở dữ liệu mẫu để thực hành.
Tạo các bảng và nhập dữ liệu mẫu: Tạo các bảng và nhập dữ liệu giả định để thực hành các câu lệnh SQL. Bạn có thể sử dụng các câu lệnh CREATE TABLE và INSERT để làm việc với dữ liệu.
Thực hiện các truy vấn SQL: Sử dụng các câu lệnh SQL để truy vấn, lọc và tính toán dữ liệu. Hãy thử nghiệm với các điều kiện WHERE, GROUP BY, JOIN và các hàm tổng hợp.
Tối ưu hóa câu lệnh SQL: Sau khi thực hành, hãy thử tối ưu hóa câu lệnh SQL để tăng tốc độ thực thi và giảm thời gian chờ.

14.3. Một Số Lưu Ý Khi Thực Hành SQL

Thực hiện các lệnh trong môi trường thử nghiệm: Khi thực hành SQL, hãy sử dụng các cơ sở dữ liệu mẫu và không thực hiện lệnh trên cơ sở dữ liệu sản xuất nếu bạn chưa chắc chắn về câu lệnh của mình.
Đọc tài liệu và tham khảo mã nguồn mở: Đọc tài liệu về SQL và tham khảo các dự án mã nguồn mở để học hỏi từ các lập trình viên khác.
Thường xuyên ôn lại kiến thức: SQL là một ngôn ngữ mạnh mẽ và phong phú, vì vậy việc ôn lại và cập nhật các kiến thức mới sẽ giúp bạn trở thành một chuyên gia trong việc làm việc với cơ sở dữ liệu.

Nắm vững các câu lệnh SQL cơ bản là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất để bạn tự tin bước vào thế giới phân tích dữ liệu chuyên nghiệp. Khi rào cản về kỹ thuật được gỡ bỏ, khả năng sáng tạo và phân tích của người làm tài chính sẽ được phát huy tối đa, mang lại những giá trị đột phá cho doanh nghiệp. Tại AGS, chúng tôi không chỉ cung cấp các giải pháp tư vấn tài chính mà còn hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nền tảng nhân sự am hiểu công nghệ và dữ liệu.

Bạn đang gặp khó khăn trong việc kết nối dữ liệu giữa các hệ thống kế toán? Hãy để AGS hỗ trợ bạn tối ưu hóa quy trình và xây dựng hệ thống báo cáo chuẩn mực ngay hôm nay!