Mã HS không chỉ là con số – doanh nghiệp cần hiểu gì khi phân loại hàng hóa?

HCM DIEU ACC

14 thg 1, 2026

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, mã HS thường được doanh nghiệp xem như một dãy số mang tính thủ tục. Tuy nhiên, theo pháp luật hải quan, mã HS chính là “ngôn ngữ pháp lý” để cơ quan quản lý xác định chính sách quản lý, thuế suất và điều kiện xuất nhập khẩu đối với hàng hóa. Việc hiểu chưa đúng về mã HS không chỉ ảnh hưởng đến hồ sơ hải quan mà còn tác động trực tiếp đến chi phí và tính hợp pháp của giao dịch

1. Mã HS là gì và vì sao không chỉ là con số?

Mã HS (Harmonized System) là hệ thống phân loại hàng hóa do Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) ban hành, được Việt Nam áp dụng thống nhất theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Mỗi mã HS phản ánh:

Bản chất hàng hóa
Công dụng chính
Cấu tạo, chất liệu
Mức độ hoàn thiện của sản phẩm

Do đó, mã HS không đơn thuần để khai báo, mà là căn cứ pháp lý để:

Xác định thuế suất xuất nhập khẩu
Áp dụng chính sách quản lý chuyên ngành
Hưởng hoặc không hưởng ưu đãi thuế
Xác định điều kiện kiểm tra, cấp phép

2. Nguyên tắc phân loại mã HS doanh nghiệp cần nắm

Theo quy định hải quan, việc phân loại hàng hóa phải tuân thủ 6 Quy tắc tổng quát giải thích HS, trong đó quan trọng nhất là:

Phân loại theo bản chất hàng hóa, không theo tên gọi thương mại
Phân loại theo công dụng chính của sản phẩm
Trường hợp hàng hóa phức hợp, phân loại theo yếu tố tạo nên đặc tính cơ bản

Điều này có nghĩa là: cùng một tên gọi nhưng khác công dụng hoặc cấu tạo, mã HS có thể hoàn toàn khác nhau.

3. Những hiểu lầm phổ biến của doanh nghiệp về mã HS

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn phân loại mã HS theo các cách chưa phù hợp, như:

Dùng lại mã HS cũ cho hàng đã thay đổi cấu tạo
Sao chép mã HS từ nhà cung cấp hoặc doanh nghiệp khác
Phân loại theo cảm tính hoặc tên gọi quen thuộc
Cho rằng chỉ cần “qua được thông quan” là đủ

Những cách hiểu này dễ dẫn đến việc không thống nhất giữa hồ sơ hải quan, hợp đồng, chứng từ và thực tế hàng hóa.

4. Mã HS ảnh hưởng gì đến doanh nghiệp?

Việc phân loại đúng mã HS giúp doanh nghiệp:

Áp dụng đúng chính sách thuế và ưu đãi
Chủ động trong kế hoạch chi phí xuất nhập khẩu
Đảm bảo tính nhất quán của hồ sơ pháp lý
Thuận lợi khi làm việc với cơ quan hải quan, đối tác và ngân hàng

Ngược lại, phân loại không chính xác có thể làm sai lệch nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ giao dịch, kể cả khi doanh nghiệp không có mục đích gian lận.

5. Các Quy tắc giải thích chung khi phân loại mã HS

Khi phân loại hàng hóa theo mã HS, doanh nghiệp không chỉ tra cứu dãy số, mà cần áp dụng 6 quy tắc tổng quát giải thích HS (được xây dựng trên cơ sở quy định của Tổ chức Hải quan Thế giới – WCO và áp dụng tại Việt Nam). Các quy tắc này là cơ sở pháp lý để đảm bảo hàng hóa được phân loại chính xác và thống nhất trong mọi trường hợp

• Quy tắc 1 (Ưu tiên hàng đầu)
Quy tắc này yêu cầu phân loại theo nội dung thực tế của nhóm hàng và chú giải của phần/chương liên quan. Tên chương/phần chỉ để tham khảo, không có giá trị pháp lý phân loại trừ khi được mô tả rõ trong chú giải. Nói cách khác, doanh nghiệp phải đọc kỹ chú giải và mô tả mã HS để đảm bảo chính xác, không dựa vào tiêu đề chương để đoán mã

• Quy tắc 2 (Hàng chưa hoàn chỉnh/hỗn hợp)
Quy tắc này áp dụng khi hàng hóa chưa hoàn chỉnh hoặc là bộ phận/chất hỗn hợp. Phân loại theo đặc tính cơ bản hoặc bản chất chủ yếu của hàng hóa. Nếu hàng hoàn chỉnh và hàng chưa hoàn chỉnh có đặc trưng cơ bản giống nhau, chúng thuộc cùng một nhóm. Quy tắc này giúp doanh nghiệp phân loại đúng những trường hợp phức tạp như hàng tháo rời, bộ kit, hỗn hợp nguyên liệu…

• Quy tắc 3–6
Mặc dù hiếm khi phải dùng đến trong các trường hợp đơn giản, nhưng hai quy tắc còn lại xử lý:

Quy tắc 3: khi hàng có thể được xếp vào nhiều nhóm, phân nhóm phù hợp
Quy tắc 4–6: xử lý các trường hợp đặc biệt, bao gồm cả quy định dành cho bao bì đi kèm, các bộ hàng hóa bán theo bộ…

6. Doanh nghiệp nên làm gì để phân loại mã HS đúng?

Một số lưu ý thực tế:

Hiểu rõ cấu tạo, công dụng, quy trình sản xuất hàng hóa
Tra cứu Danh mục HS và chú giải chi tiết
Lưu hồ sơ phân tích mã HS cho từng mặt hàng
Chủ động xin ý kiến phân loại trước khi nhập khẩu với hàng mới, hàng phức tạp

Phân loại mã HS không nên giao hoàn toàn cho bên thứ ba mà doanh nghiệp cần nắm được bản chất để kiểm soát rủi ro pháp lý.

Kết luận: Mã HS không chỉ là một dãy số trên tờ khai hải quan, mà là cơ sở pháp lý quan trọng phản ánh đúng bản chất hàng hóa và nghĩa vụ pháp luật của doanh nghiệp. Việc hiểu đúng và phân loại đúng mã HS giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu bền vững, minh bạch và chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.