Nhận Diện Rủi Ro Doanh Nghiệp Qua Báo Cáo Tài Chính

HCM - DAN - ACC

9 thg 1, 2026

Trong hoạt động quản trị doanh nghiệp, báo cáo tài chính không chỉ là bộ hồ sơ phản ánh kết quả kinh doanh mà còn là “tấm gương” cho thấy sức khỏe thực sự của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đằng sau những con số tưởng chừng minh bạch ấy có thể ẩn chứa nhiều rủi ro tài chính nghiêm trọng — từ mất cân đối dòng tiền, quản trị yếu kém cho đến dấu hiệu gian lận kế toán. Hiểu và nhận diện kịp thời những tín hiệu cảnh báo này giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro, nhà đầu tư đưa ra quyết định đúng đắn và nhà quản trị chủ động kiểm soát tình hình tài chính hiệu quả hơn. Hãy cùng khám phá những cảnh báo quan trọng nhất trong bài viết này.

1. Tỷ số nợ cao bất thường và liên tục tăng lên

Việc xác định xem tỷ lệ nợ của một công ty có ở mức tốt hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, như đặc điểm kinh doanh của ngành, môi trường lãi suất và các yếu tố liên quan khác. Tuy nhiên, trong điều kiện kinh doanh không thuận lợi, nếu một công ty duy trì tỷ lệ đòn bẩy ở mức cao và liên tục gia tăng, đó là một dấu hiệu tiêu cực không thể phủ nhận.

Điều này cho thấy doanh nghiệp đó không thể tạo ra đủ tiền từ hoạt động kinh doanh của mình mà phải dựa vào việc vay nợ để tiếp tục duy trì sản xuất. Nếu tình trạng này kéo dài, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ mất vốn chủ sở hữu và dẫn đến phá sản. Đây là một rủi ro lớn mà chúng ta cần tránh khi đánh giá và quyết định đầu tư vào một doanh nghiệp.

2. Thu nhập tăng cao bất thường nhưng nguồn thu chủ yếu lại đến từ thu nhập tài chính và thu nhập khác

Chất lượng của lợi nhuận luôn được coi là yếu tố hàng đầu cần quan tâm khi phân tích sự một doanh nghiệp có sự tăng trưởng đột biến. Nếu lợi nhuận này đến từ các nguồn không ổn định và không liên quan đến hoạt động kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp, như lợi nhuận từ lợi nhuận tài chính hoặc từ các nguồn khác, thì cần phải cẩn trọng.

Vì rất có khả năng những khoản tiền này chỉ xuất hiện trong một giai đoạn nhất định hoặc chỉ trong một quý duy nhất. Do đó, nhà đầu tư không nên dựa vào mức tăng trưởng lợi nhuận này để đánh giá khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp trong tương lai.

3. Biên lợi nhuận liên tục suy giảm trong thời gian dài

Khi biên lợi nhuận của doanh nghiệp liên tục giảm trong một thời gian dài, điều này có thể phản ánh sự suy giảm của ngành nghề hoặc vị thế của doanh nghiệp trên thị trường đang suy yếu do áp lực cạnh tranh từ các đối thủ.

Trong tình hình như vậy, việc tốt nhất mà nhà đầu tư có thể làm là đứng ngoài và quan sát, kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi biên lợi nhuận bắt đầu hồi phục hoặc giá trị doanh nghiệp giảm về mức chiết khấu hợp lý để đưa ra quyết định đầu tư.

4. Các khoản phải thu, hàng tồn kho chiếm tỷ trọng quá lớn trong cơ cấu tài sản và dường như không biến động trong thời gian dài

Bản thân các khoản phải thu và hàng tồn kho ngoài việc là nguồn động lực cho sự tăng trưởng thì cũng mang lại nhiều rủi ro cho doanh nghiệp. Bởi hàng tồn kho luôn có rủi ro mất giá qua các kỳ, trong khi khoản phải thu có thể đối mặt với rủi ro không thu được tiền từ khách hàng. Vì vậy, cần phải đánh giá cẩn thận về rủi ro của chúng, đặc biệt nếu chúng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản của doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc duy trì lượng hàng tồn kho và các khoản phải thu lớn cũng có thể làm mất tính thanh khoản của doanh nghiệp, khién doanh nghiệp buộc phải vay vốn để bù đắp cho dòng tiền thiếu hụt. Điều này có thể tăng gánh nặng lãi vay và tạo ra rủi ro tài chính nếu doanh nghiệp không cơ cấu được nguồn vốn để trả các khoản nợ khi chúng đến hạn.

5. Liên tục phát hành cổ phiếu

Khi một doanh nghiệp thực hiện việc tăng vốn quá nhanh trong một thời gian ngắn, điều này mang lại nhiều rủi ro liên quan đến mục đích sử dụng nguồn vốn. Áp lực từ việc sử dụng nguồn vốn mới một cách hiệu quả là một thách thức lớn hơn cả việc thực hiện quá trình tăng vốn.

Nếu doanh nghiệp không có kế hoạch kinh doanh thích hợp để tận dụng tối đa nguồn lực lớn này, nó có thể trở thành một vấn đề kéo theo giảm giá trị cổ phiếu. Khi tốc độ tăng trưởng lợi nhuận không thể theo kịp tốc độ tăng vốn, các chỉ số lợi nhuận của công ty sẽ giảm và khiến cổ phiếu trở nên ít hấp dẫn đối trong mắt các nhà đầu tư.

6. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm liên tục trong nhiều năm

Có rất nhiều nguyên nhân khiến dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp bị âm. Nếu nhìn vào khía cạnh tích cực, điều này có thể do doanh nghiệp đang đầu tư cho các nhà máy mới, có tiêu thụ đầu ra tốt và tăng cường nhập hàng tồn kho,… Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ tiêu cực, dòng tiền âm có thể do doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc bán hàng và thu hồi các khoản nợ, hoặc phụ thuộc quá nhiều vào nhà cung cấp.

Tuy vậy, nếu dòng tiền âm của doanh nghiệp kéo dài và lớn qua nhiều năm thì các bạn cần phải cảnh giác. Sự thiếu hụt tiền này có thể buộc doanh nghiệp phải tăng cường dòng tiền từ hoạt động tài chính để bù đắp và làm vốn lưu động. Điều này tạo ra áp lực trả lãi vay từ các khoản vay, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn khi bối cảnh kinh doanh không thuận lợi, khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng suy giảm về cả kết quả hoạt động kinh doanh và dòng tiền.Việc nhận diện sớm các rủi ro tiềm ẩn qua báo cáo tài chính là bước quan trọng để doanh nghiệp bảo vệ mình trước những biến động bất ngờ và duy trì sự phát triển bền vững. Những dấu hiệu cảnh báo — dù nhỏ — đều có thể phản ánh vấn đề lớn trong quản trị, dòng tiền hay cấu trúc tài chính. Do đó, nhà quản lý, nhà đầu tư và bộ phận kế toán – kiểm toán cần thường xuyên phân tích, đối chiếu và cập nhật thông tin để kịp thời đưa ra giải pháp. Khi hiểu rõ “ngôn ngữ” của báo cáo tài chính, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn, minh bạch hơn và sẵn sàng thích ứng trước mọi rủi ro.