Ghi Nhận Doanh Thu/Chi Phí Ngoại Tệ: Dùng Tỷ Giá Nào Cho Đúng Quy Định?

VCA Yến ACC

22 thg 2, 2026

Trong hoạt động mua bán ngoại tệ, việc chọn tỷ giá đúng để ghi nhận doanh thu và chi phí là một khâu rất dễ nhầm. Ghi sai tỷ giá có thể dẫn đến lệch doanh thu, lệch chi phí, hoặc chênh lệch tỷ giá không đúng bản chất. Bài này tổng hợp lại quy định theo Thông tư 200 và 133 theo cách dễ hiểu, áp dụng nhanh trong thực tế.

1. Khi nào phát sinh doanh thu và chi phí từ ngoại tệ?

Một giao dịch bằng ngoại tệ tạo doanh thu hoặc chi phí khi:

Bán ngoại tệ → phát sinh doanh thu tài chính.
Mua ngoại tệ → phát sinh chi phí tài chính.

Ngoài ra, giao dịch trả trước – nhận trước cũng liên quan nhưng nguyên tắc tỷ giá vẫn xoay quanh tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày phát sinh.

2. Dùng tỷ giá nào để ghi nhận DOANH THU khi bán ngoại tệ?

Khi doanh nghiệp bán ngoại tệ, việc chọn tỷ giá ghi nhận doanh thu rất quan trọng. Nguyên tắc là sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày bán, tức tỷ giá phản ánh đúng số tiền VND mà doanh nghiệp nhận được khi thực hiện giao dịch.

Nếu bán ngoại tệ cho ngân hàng, kế toán sử dụng tỷ giá mua vào của ngân hàng tại ngày bán. Đây là tỷ giá mà ngân hàng thực sự trả VND cho số ngoại tệ bạn bán.
Nếu bán ngoại tệ cho đối tác, khách hàng, tỷ giá ghi nhận doanh thu thường là tỷ giá thỏa thuận trong hợp đồng hoặc trên phiếu thu.

Điểm cốt lõi là, tỷ giá này phải phản ánh giá trị thực tế của doanh thu tại thời điểm phát sinh. Sử dụng tỷ giá sai có thể dẫn đến doanh thu bị lệch so với thực tế và ảnh hưởng đến báo cáo tài chính cuối kỳ.

3. Dùng tỷ giá nào để ghi nhận CHI PHÍ khi mua ngoại tệ?

Tương tự, khi mua ngoại tệ, kế toán phải xác định tỷ giá ghi nhận chi phí chính xác. Nguyên tắc là dùng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày mua, tức tỷ giá phản ánh giá trị VND mà doanh nghiệp phải trả để nhận số ngoại tệ.

Nếu mua ngoại tệ từ ngân hàng, tỷ giá áp dụng thường là tỷ giá bán của ngân hàng tại ngày mua. Đây là tỷ giá mà doanh nghiệp thực sự phải chi trả.
Nếu mua từ đối tác, tỷ giá ghi nhận chi phí sẽ là tỷ giá thỏa thuận hợp pháp giữa hai bên.

Việc sử dụng đúng tỷ giá giúp chi phí ngoại tệ được ghi nhận chính xác, phản ánh đúng giá trị thực của giao dịch, đồng thời làm cơ sở cho việc đánh giá chênh lệch tỷ giá cuối kỳ, tránh sai lệch khi lập báo cáo tài chính.

4. Trường hợp thanh toán bằng VND nhưng quy đổi theo ngoại tệ

Khi hợp đồng quy định giá trị bằng USD nhưng thanh toán thực tế bằng VND, kế toán vẫn áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày thanh toán.

Trong hầu hết trường hợp, tỷ giá này được lấy theo tỷ giá của ngân hàng mà hai bên chọn làm căn cứ.

Dù không trả bằng ngoại tệ, tỷ giá đó vẫn được xem là tỷ giá giao dịch thực tế để ghi nhận doanh thu hoặc chi phí phát sinh.

5. Những sai sót phổ biến khi áp dụng tỷ giá

Ghi nhận doanh thu bằng tỷ giá trung tâm ⇒ sai.
Dùng tỷ giá ghi sổ bình quân để hạch toán doanh thu/chi phí ngoại tệ ⇒ sai quy định.
Nhầm giữa tỷ giá ghi nhận ban đầu và tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ.
Lấy tỷ giá ngân hàng không đúng ngày giao dịch.

6. Tóm tắt nguyên tắc chọn tỷ giá

Khi phát sinh doanh thu bằng ngoại tệ, doanh nghiệp sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày bán. Đây là tỷ giá phản ánh đúng số tiền VND mà doanh nghiệp thực nhận khi bán ngoại tệ hoặc khi giao dịch làm phát sinh dòng tiền. Việc dùng đúng tỷ giá tại thời điểm phát sinh giúp số liệu doanh thu không bị lệch so với thực tế.

Khi phát sinh chi phí liên quan đến ngoại tệ, kế toán áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày mua, tức tỷ giá hình thành giá gốc của số ngoại tệ được mua vào. Tỷ giá này thể hiện đúng giá trị thực của ngoại tệ nhập vào doanh nghiệp tại ngày phát sinh giao dịch.

Tóm lại, nguyên tắc cốt lõi là: "Tỷ giá nào làm phát sinh dòng tiền thực tế thì tỷ giá đó được dùng để ghi nhận ban đầu" . Nhờ vậy, doanh thu và chi phí phản ánh sát nhất với giá trị kinh tế của từng giao dịch ngoại tệ và hạn chế sai lệch chênh lệch tỷ giá không đúng bản chất.