IFRS tại Việt Nam: Những yếu tố then chốt cho doanh nghiệp

1. Tầm ảnh hưởng toàn cầu của IFRS 

1.1. Vì sao nhà đầu tư quốc tế ưa chuộng IFRS?

IFRS do International Accounting Standards Board thuộc IFRS Foundation ban hành và được xem như một hệ thống chuẩn mực chung trên toàn cầu. Khi nhà đầu tư phân tích cơ hội đầu tư xuyên biên giới, điều họ lo ngại nhất là rủi ro thông tin – tức là sự khác biệt trong chuẩn mực kế toán khiến họ khó so sánh và đánh giá chính xác tình hình tài chính doanh nghiệp.

IFRS giúp giảm bớt khoảng cách đó. Nhờ tính minh bạch cao và yêu cầu thuyết minh chi tiết về các giả định, rủi ro, ước tính kế toán, báo cáo tài chính theo IFRS thường cung cấp cho nhà đầu tư một bức tranh đầy đủ hơn về bản chất kinh tế của giao dịch. Khi thông tin trở nên rõ ràng và dễ so sánh giữa các quốc gia, mức độ tin cậy tăng lên, từ đó làm giảm phần bù rủi ro mà nhà đầu tư thường yêu cầu. Nói cách khác, IFRS không trực tiếp tạo ra lợi nhuận cao hơn, nhưng có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn nhờ cải thiện niềm tin thị trường.

1.2. IFRS ảnh hưởng thế nào đến định giá doanh nghiệp?

Một trong những yếu tố quan trọng trong gọi vốn là định giá. Khi nhà đầu tư cảm thấy hệ thống kế toán nội địa thiếu minh bạch hoặc khó hiểu, họ thường chiết khấu giá trị doanh nghiệp để bù đắp rủi ro. IFRS giúp giảm sự “không chắc chắn” này.

Tuy nhiên, IFRS cũng có thể làm thay đổi đáng kể các chỉ số tài chính. Ví dụ, việc ghi nhận tài sản thuê theo IFRS 16 có thể làm tổng nợ tăng lên đáng kể; mô hình tổn thất tín dụng dự kiến trong IFRS 9 có thể làm chi phí dự phòng biến động mạnh hơn. Những thay đổi này khiến báo cáo tài chính phản ánh sát hơn rủi ro kinh tế, nhưng đồng thời cũng làm lợi nhuận và chỉ số tài chính trở nên biến động hơn.

Do đó, IFRS có thể làm doanh nghiệp “trông khác đi” trong mắt nhà đầu tư. Nếu nền tảng tài chính vững mạnh, sự minh bạch này sẽ có lợi. Ngược lại, nếu doanh nghiệp đang che giấu rủi ro trong hệ thống kế toán cũ, IFRS có thể phơi bày những vấn đề tồn tại.

1.3. IFRS có phải là điều kiện đủ để gọi vốn thành công?

1.4. Chi phí và góc nhìn chiến lược

Áp dụng IFRS đòi hỏi chi phí đáng kể: nâng cấp hệ thống, đào tạo nhân sự, thuê tư vấn và thay đổi quy trình nội bộ. Lợi ích từ việc gọi vốn, nếu có, thường không đến ngay lập tức. Vì vậy, IFRS nên được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược dài hạn thay vì một công cụ ngắn hạn để “làm đẹp hồ sơ” trước nhà đầu tư.

Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu: nếu định hướng phát triển là mở rộng quy mô khu vực hoặc toàn cầu, IFRS là nền tảng hợp lý. Nếu hoạt động chủ yếu trong thị trường nội địa và không có kế hoạch huy động vốn quốc tế, lợi ích có thể không tương xứng với chi phí trong ngắn hạn.

Tóm lại, IFRS không đảm bảo doanh nghiệp sẽ gọi vốn thành công, nhưng nó giúp nâng cao tính minh bạch, giảm rào cản thông tin và tăng mức độ tin cậy với nhà đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh thị trường vốn ngày càng toàn cầu hóa, IFRS nên được nhìn nhận như một nền tảng chiến lược dài hạn chứ không phải công cụ ngắn hạn để “làm đẹp” báo cáo. Sau cùng, yếu tố quyết định vẫn nằm ở chất lượng mô hình kinh doanh, khả năng tạo dòng tiền và năng lực quản trị của chính doanh nghiệp.

2. Tại sao IFRS lại quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam?

IFRS được thiết kế để nâng cao tính minh bạch, so sánh và nhất quán trong báo cáo tài chính giữa các quốc gia. Tại Việt Nam, việc áp dụng IFRS không chỉ đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư nước ngoài mà còn giúp doanh nghiệp cải thiện hệ thống quản trị tài chính nội bộ. Theo lộ trình của Bộ Tài chính, từ năm 2025, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp niêm yết, và doanh nghiệp nhà nước sẽ phải áp dụng IFRS. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách đối với doanh nghiệp trong việc chuẩn bị nguồn lực tài chính, nhân sự và hệ thống kế toán phù hợp để đáp ứng chuẩn mực quốc tế này.

3. Các yếu tố quyết định đến khả năng áp dụng IFRS của doanh nghiệp Việt Nam

3.1. Quy mô doanh nghiệp và khả năng thích nghi với IFRS

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy rằng các doanh nghiệp lớn thường có xu hướng áp dụng IFRS sớm hơn so với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này xuất phát từ khả năng tài chính, nguồn lực kế toán, và nhu cầu hội nhập quốc tế cao hơn của doanh nghiệp lớn.

Tại Việt Nam, các tập đoàn kinh tế lớn, công ty niêm yết, và doanh nghiệp có vốn nhà nước thường là những đơn vị tiên phong trong việc chuyển đổi sang IFRS. Những doanh nghiệp này có hệ thống kế toán chặt chẽ, đội ngũ nhân sự kế toán có chuyên môn cao, và khả năng đầu tư vào các phần mềm kế toán tiên tiến. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đối mặt với nhiều rào cản hơn, đặc biệt là về chi phí đào tạo nhân viên, nâng cấp hệ thống kế toán, và đảm bảo sự tuân thủ liên tục theo các chuẩn mực IFRS.

3.2. Khả năng sinh lời và động lực minh bạch tài chính

Một yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng đến quyết định áp dụng IFRS là khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có lợi nhuận cao thường có xu hướng áp dụng IFRS sớm hơn, vì họ có động lực thể hiện tình hình tài chính minh bạch hơn để thu hút nhà đầu tư và đối tác chiến lược.

IFRS cho phép phản ánh chính xác hơn giá trị tài sản và nợ phải trả của doanh nghiệp thông qua việc sử dụng phương pháp ghi nhận theo giá trị hợp lý (fair value). Đối với các doanh nghiệp có lợi nhuận cao, việc áp dụng IFRS giúp họ thể hiện báo cáo tài chính một cách rõ ràng, tạo sự tin tưởng với nhà đầu tư, đồng thời nâng cao khả năng huy động vốn từ thị trường chứng khoán và các quỹ đầu tư quốc tế.

3.3. Đòn bẩy tài chính và áp lực từ chủ nợ

Các doanh nghiệp có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao (tức là tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu lớn) thường đối mặt với áp lực cao hơn từ chủ nợ và các tổ chức tài chính trong việc áp dụng IFRS. Các ngân hàng và quỹ đầu tư quốc tế thường yêu cầu doanh nghiệp cung cấp báo cáo tài chính theo IFRS để đánh giá rủi ro tín dụng và ra quyết định cấp vốn.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản, xây dựng, và sản xuất công nghiệp thường có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao. Do đó, họ có xu hướng áp dụng IFRS để cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế, giảm chi phí vay vốn và nâng cao uy tín tài chính trên thị trường. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi từ hệ thống kế toán Việt Nam (VAS) sang IFRS có thể gặp khó khăn do sự khác biệt trong cách ghi nhận doanh thu, chi phí và lợi nhuận theo hai hệ thống chuẩn mực.

3.4. Ảnh hưởng của nhà đầu tư nước ngoài

Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài là một yếu tố thúc đẩy mạnh mẽ quá trình áp dụng IFRS. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc có quan hệ hợp tác chặt chẽ với đối tác quốc tế thường buộc phải sử dụng IFRS để đáp ứng yêu cầu báo cáo tài chính của các cổ đông và cơ quan quản lý quốc tế.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, mức độ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào các doanh nghiệp vẫn còn hạn chế do những rào cản về pháp lý, thủ tục hành chính và môi trường đầu tư. Dù vậy, với xu hướng mở cửa thị trường và các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết, áp lực từ nhà đầu tư nước ngoài đối với doanh nghiệp trong việc áp dụng IFRS sẽ ngày càng gia tăng.

4. Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam

Dù IFRS mang lại nhiều lợi ích, doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức khi chuyển đổi từ VAS sang IFRS. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt trong hệ thống kế toán, đặc biệt là việc ghi nhận doanh thu, chi phí, và giá trị tài sản theo phương pháp giá trị hợp lý. Ngoài ra, việc đào tạo đội ngũ nhân sự có đủ năng lực để vận hành hệ thống IFRS cũng là một vấn đề nan giải.

Để khắc phục những thách thức này, doanh nghiệp cần có lộ trình chuyển đổi rõ ràng, từ việc đánh giá tác động của IFRS đến việc nâng cấp hệ thống kế toán và đào tạo nhân sự. Chính phủ và Bộ Tài chính cũng cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm việc ban hành các hướng dẫn áp dụng IFRS phù hợp với đặc thù của Việt Nam, cung cấp chương trình đào tạo chuyên sâu, và xây dựng khung pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp có thể thực hiện chuyển đổi một cách thuận lợi nhất.

5. Kết luận

Nguồn: Tổng hợp

Công ty AGS xin chân thành cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích cho cuộc sống và công việc, cũng như khai thác thêm góc nhìn mới về lĩnh vực mà bạn đang quan tâm. Đội ngũ AGS sẽ luôn nỗ lực để mang đến những thông tin mới mẻ và hữu ích  đến bạn trong thời gian tới. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.