Lắng nghe người lao động là trụ cột cho phát triển bền vững

1. Lắng nghe – điểm khởi đầu của một mô hình phát triển mới

Để nền kinh tế phát triển, điều quyết định không chỉ là nhiều nguồn lực, mà là nguồn lực đó được tổ chức, vận hành và “đánh thức” ra sao. Một quốc gia có thể tích lũy vốn, mở rộng sản xuất, gia tăng quy mô, nhưng nếu thiếu cơ chế tiếp nhận và hấp thụ tri thức từ thực tiễn, thì tăng trưởng dễ rơi vào trạng thái “nhiều mà chưa mạnh”, “rộng mà chưa sâu”. Khi đó, những gì diễn ra trong đời sống sản xuất hằng ngày, nơi chứa đựng kinh nghiệm, va chạm và cả những bất hợp lý cụ thể lại không đi vào quá trình hình thành quyết sách. Ở điểm này, người lao động lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất lại thường bị đặt ở vị trí khá thụ động trong cấu trúc quản trị. Tiếng nói của họ phần lớn chỉ xuất hiện khi có vấn đề, khi có bức xúc, khi cần phản ánh. Trong khi đó, những đề xuất mang tính cải tiến, những quan sát từ thực tiễn sản xuất vốn có thể trở thành nguồn thông tin rất giá trị nhưng lại chưa thực sự được coi trọng như một dòng chảy thường xuyên trong quá trình điều hành.

Chính trong bối cảnh này, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi gặp gỡ với công nhân, người lao động Thành phố Hồ Chí Minh đã đặt lại một điểm khởi đầu đáng chú ý: 

Điểm đáng suy ngẫm không nằm ở chữ “lắng nghe”, mà nằm ở cụm từ “khuyến khích đề xuất”. Bởi lẽ, lắng nghe có thể dừng ở việc tiếp nhận ý kiến, còn khuyến khích đề xuất là mở ra một không gian để người lao động chủ động tham gia vào quá trình tìm kiếm giải pháp. Khi đó, họ không chỉ nói lên khó khăn của mình, mà còn góp phần tháo gỡ chính những khó khăn đó. Cách tiếp cận này hàm chứa một chuyển động quan trọng: từ chỗ coi người lao động là “người làm theo” sang coi họ là chủ thể có khả năng quan sát, suy nghĩ và đề xuất. Tri thức vì thế không còn tập trung ở một vài cấp quản lý, mà được lan tỏa trong toàn bộ quá trình sản xuất, nơi mỗi thao tác, mỗi khâu việc đều có thể trở thành điểm xuất phát của một cải tiến. Đây là sự dịch chuyển từ mô hình quản trị một chiều, nơi mệnh lệnh đi từ trên xuống sang mô hình tương tác hai chiều, nơi thông tin từ cơ sở được coi là đầu vào quan trọng của quá trình ra quyết định. Khi dòng thông tin này được khơi thông, chính sách không còn chỉ là sản phẩm của bàn giáy, mà có thể bám sát hơn với thực tiễn vận hành của nền kinh tế.

Thực tiễn cũng cho thấy một điều: lắng nghe tự thân nó không tạo ra thay đổi, không ít nơi đã tổ chức tiếp xúc, ghi nhận ý kiến, nhưng sau đó thông tin không được xử lý đến nơi đến chốn, không được phản hồi rõ ràng, và cũng không được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Khi đó, lắng nghe dễ trở thành hình thức, thậm chí làm giảm niềm tin nếu người góp ý không thấy kết quả. Vì vậy, ý nghĩa sâu xa trong thông điệp này không dừng lại ở tinh thần cầu thị, mà nằm ở một yêu cầu cao hơn: phải biến lắng nghe thành một cách vận hành có quy trình, có trách nhiệm và có kết quả. Nói cách khác, lắng nghe chỉ thực sự có giá trị khi đi kèm với ba điều: có nơi tiếp nhận rõ ràng, có cơ chế xử lý cụ thể và có phản hồi minh bạch. Khi đó, mỗi ý kiến không chỉ được ghi nhận, mà còn có cơ hội trở thành một phần của chính sách, của cải tiến trong doanh nghiệp, và xa hơn, của sự vận hành chung của nền kinh tế. Nếu làm được điều đó, “lắng nghe” sẽ không còn là một thông điệp mang tính động viên, mà sẽ trở thành điểm khởi đầu thực sự của một mô hình phát triển mới, nơi tri thức từ người lao động được đánh thức, được kết nối và được chuyển hóa thành giá trị.

2. Sáng kiến và công nghệ là động lực nội sinh của năng suất

Chúng ta đều biết rằng, sáng kiến và công nghệ chính là khâu chuyển hóa thành những gì được nghe thấy trở nên giá trị cụ thể trong sản xuất. Phát biểu của Tổng Bí thư đã đặt ba yếu tố này trong cùng một mạch: đào tạo, khoa học – công nghệ và sáng kiến sáng tạo. Đây không phải là sự liệt kê, mà là một cấu trúc có logic: “…khuyến khích các ý kiến, đề xuất… về đào tạo trình độ; đầu tư khoa học và công nghệ; khuyến khích sáng kiến, sáng tạo”. Cách đặt vấn đề này hàm chứa một nhận thức rõ ràng: năng suất không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà đến từ quá trình tích lũy tri thức và cải tiến liên tục trong chính hoạt động sản xuất. Nói cách khác, năng suất không phải là thứ “ban phát”, mà là kết quả của một hệ sinh thái trong đó con người, kỹ năng và công nghệ tương tác với nhau một cách hiệu quả. Phần lớn sáng kiến không bắt đầu từ những đột phá lớn, mà từ những điều rất nhỏ: một cách sắp xếp lại dây chuyền, một thao tác hợp lý hơn, một điều chỉnh trong quy trình làm việc. Những cải tiến này, nếu đứng riêng lẻ, có thể không đáng kể. Nhưng khi được khuyến khích, ghi nhận và nhân rộng, chúng tích lũy thành năng lực đổi mới thực chất của doanh nghiệp.

Lớn hơn, chính sự tích lũy đó tạo ra chuyển động của năng suất toàn nền kinh tế. Không phải ngẫu nhiên mà những nền kinh tế có năng suất cao thường là những nơi biết tổ chức tốt hệ thống tiếp nhận và lan tỏa sáng kiến và nơi mọi cải tiến, dù nhỏ, đều có cơ hội trở thành giá trị chung. Phát biểu đã nối liền một chuỗi logic đáng chú ý: “Những đổi mới đóng góp cho sự phát triển của doanh nghiệp, nâng cao năng suất lao động, nâng cao thu nhập, đời sống nhân dân.” Chuỗi này không chỉ mang tính diễn đạt, mà là một nguyên lý: đời sống chỉ có thể cải thiện bền vững khi được nâng đỡ bởi năng suất; và năng suất chỉ có thể tăng khi sáng kiến được khơi thông và chuyển hóa. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu sáng kiến, mà nằm ở việc thiếu cơ chế để sáng kiến đi đến cùng. Trong nhiều doanh nghiệp và tổ chức, vẫn tồn tại những nghịch lý quen thuộc: Người lao động có ý tưởng nhưng không có kênh đề xuất rõ ràng; Có đề xuất nhưng không có cơ chế thử nghiệm; Có cải tiến nhưng ít được ghi nhận, đánh giá đúng mức; kết quả nhưng không được nhân rộng. Khi đó, sáng kiến không mất đi, nhưng bị “giữ lại” trong phạm vi cá nhân hoặc một bộ phận nhỏ. Lâu dần, điều này làm suy giảm động lực đề xuất, khiến quá trình đổi mới bị chậm lại ngay từ bên trong.

Ở góc độ này, vấn đề không phải là “khuyến khích sáng tạo” theo nghĩa chung chung, mà là thiết kế một môi trường trong đó sáng kiến có thể đi trọn vòng đời của nó: từ ý tưởng đến thử nghiệm, đánh giá đến nhân rộng. Đây là một yêu cầu mang tính tổ chức, không chỉ là một lời kêu gọi. Đồng thời, việc gắn sáng kiến với đào tạo và khoa học – công nghệ cũng cho thấy một điểm then chốt: sáng kiến không thể tách rời năng lực. Người lao động chỉ có thể cải tiến khi họ có đủ kỹ năng, đủ hiểu biết và được tiếp cận với công nghệ phù hợp. Vì vậy, đầu tư cho đào tạo và công nghệ không phải là chi phí, mà là điều kiện để sáng kiến có đất phát triển.

Nếu lắng nghe giúp “mở ra” dòng ý tưởng, thì sáng kiến và công nghệ chính là cách để “kết tinh” những ý tưởng đó thành năng suất. Và khi khâu chuyển hóa này được vận hành thông suốt, nền kinh tế sẽ không chỉ tăng trưởng nhờ mở rộng, mà còn tăng trưởng nhờ làm tốt hơn chính những gì mình đang có.

3. Tiền lương – Thước đo của phát triển thực chất

Nếu năng suất là điều kiện để phát triển, thì tiền lương là thước đo trực tiếp nhất cho thấy sự phát triển ấy có đi vào đời sống hay không. Bởi giá trị của tăng trưởng, xét đến cùng, không thể chỉ được đo bằng quy mô sản xuất, doanh thu hay lợi nhuận, mà còn phải được đo bằng khả năng cải thiện đời sống của những người trực tiếp tạo ra giá trị. Chính vì vậy, trong phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm có ý nghĩa rất đáng chú ý: “Tôi cũng hoan nghênh và tiếp thu các kiến nghị về tiền lương, phải đảm bảo được đời sống.” Đây là một câu ngắn, nhưng chứa đựng một thông điệp lớn. Trước hết, Tổng Bí thư không chỉ nói đến tiền lương như một vấn đề quản lý lao động, mà đặt tiền lương trong mối quan hệ với đời sống. Nói cách khác, tiền lương không chỉ là khoản trả công theo hợp đồng, mà còn là điều kiện để người lao động duy trì cuộc sống, nuôi dưỡng gia đình, tái tạo sức lao động và yên tâm gắn bó với doanh nghiệp.

Cụm từ “hoan nghênh và tiếp thu”. Điều này cho thấy kiến nghị về tiền lương không bị xem là yêu cầu đơn lẻ của người lao động, mà được nhìn nhận như một vấn đề cần lắng nghe nghiêm túc trong quá trình phát triển. Bởi tiền lương không chỉ liên quan đến từng cá nhân, mà còn liên quan đến sự ổn định của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực và sức mua của toàn xã hội. Trong nhiều giai đoạn, tiền lương thường bị nhìn như một khoản chi phí cần tiết giảm. Cách nhìn này có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực trước mắt, nhưng nếu kéo dài sẽ tạo ra hệ quả ngược. Khi người lao động không đủ sống bằng tiền lương, họ khó toàn tâm cho công việc. Khi thu nhập không tương xứng với đóng góp, động lực cải tiến sẽ giảm. Khi đời sống bấp bênh, sự gắn bó với doanh nghiệp cũng trở nên mong manh. Vì vậy, yêu cầu “phải đảm bảo được đời sống” không chỉ mang ý nghĩa nhân văn, mà còn có ý nghĩa kinh tế rất rõ. Một nền kinh tế không thể phát triển bền vững nếu lực lượng lao động luôn ở trong trạng thái phải xoay xở, thiếu an tâm và không nhìn thấy tương lai từ chính công việc của mình. Ở đây, tiền lương cần được nhìn như một phần của năng lực phát triển, chứ không phải chỉ là gánh nặng chi phí. Người lao động có thu nhập ổn định sẽ có điều kiện tái tạo sức khỏe, học thêm kỹ năng, chăm lo gia đình và gắn bó lâu dài hơn với công việc. Ngược lại, nếu tiền lương thấp, doanh nghiệp có thể giữ được chi phí trong ngắn hạn, nhưng sẽ phải trả giá bằng năng suất thấp, biến động lao động cao và thiếu động lực đổi mới.

Điều quan trọng là tiền lương phải được đặt trong quan hệ chặt chẽ với năng suất. Khi năng suất tăng mà tiền lương không tăng tương ứng, thành quả phát triển không được chia sẻ công bằng, dễ làm suy giảm niềm tin và động lực lao động. Nhưng nếu tiền lương tăng mà không dựa trên nền tảng năng suất, nền kinh tế lại đối mặt với áp lực chi phí và sức cạnh tranh. Vì vậy, bài toán không phải là lựa chọn giữa tăng trưởng và phân phối, giữa lợi ích doanh nghiệp và đời sống người lao động. Bài toán đúng phải là: làm thế nào để tăng năng suất, rồi từ năng suất đó tạo ra dư địa nâng lương một cách bền vững; đồng thời bảo đảm người lao động được hưởng phần xứng đáng từ những giá trị mà họ góp phần tạo ra. Đây chính là điểm quan trọng trong phát biểu của Tổng Bí thư. Tiền lương không được đặt tách rời khỏi sáng kiến, đào tạo và công nghệ. Ngược lại, nó nằm ở cuối một chuỗi phát triển rất rõ: người lao động được lắng nghe, sáng kiến được khuyến khích, công nghệ được đầu tư, năng suất được nâng lên, và từ đó thu nhập, đời sống được cải thiện.

Nói cách khác, tiền lương là nơi kiểm nghiệm tính thực chất của toàn bộ quá trình đổi mới. Nếu có đổi mới nhưng đời sống người lao động không khá hơn, thì đổi mới ấy chưa đi đến cùng. Nếu doanh nghiệp phát triển nhưng tiền lương không đủ bảo đảm đời sống, thì sự phát triển ấy còn thiếu nền tảng xã hội. Nếu năng suất tăng nhưng thu nhập không tăng, thì động lực phát triển sẽ bị bào mòn từ bên trong. Do đó, thông điệp “tiền lương phải đảm bảo được đời sống” cần được hiểu như một yêu cầu về chất lượng phát triển. Phát triển không chỉ là làm ra nhiều hơn, mà còn là để những người làm ra của cải được sống tốt hơn, yên tâm hơn và có niềm tin hơn vào tương lai. Chỉ khi tiền lương đủ bảo đảm đời sống, người lao động mới có nền tảng để sáng tạo. Chỉ khi đời sống được cải thiện, sáng kiến mới có động lực lan tỏa. Và chỉ khi người lao động được hưởng thành quả tương xứng, tăng trưởng mới có thể trở thành phát triển thực chất.

4. Từ thông điệp của Tổng Bí thư đến bài toán thực thi trong thực tiễn

Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm đã xác lập một trục phát triển rõ ràng và nhất quán: Lắng nghe để tiếp thu, tiếp thu để đổi mới, đổi mới để nâng cao năng suất, từ năng suất tạo dư địa tăng tiền lương và qua đó cải thiện đời sống. Đây không chỉ là một chuỗi diễn đạt hợp lý, mà là một logic vận hành có tính nền tảng. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc xác định đúng hướng, mà nằm ở khả năng tổ chức thực thi để đi trọn vẹn chuỗi này trong thực tiễn. Bởi lẽ, trong nhiều trường hợp, khoảng cách lớn nhất không phải giữa chủ trương và nhận thức, mà là giữa thông điệp và hành động. Thực tiễn cho thấy, điểm nghẽn không xuất hiện ở một khâu đơn lẻ, mà nằm ở chính sự đứt gãy của cả chuỗi. “Lắng nghe” có thể được thực hiện, nhưng nếu không có cơ chế xử lý, thì thông tin sẽ dừng lại ở khâu tiếp nhận. “Tiếp thu” có thể được nhắc tới, nhưng nếu không gắn với trách nhiệm giải trình, thì rất khó kiểm chứng mức độ thực chất. “Khuyến khích sáng kiến” có thể được phát động, nhưng nếu thiếu môi trường thử nghiệm và đánh giá, thì sáng kiến khó có thể chuyển hóa thành năng suất. Ở đây, vấn đề không phải là thiếu ý tưởng hay thiếu thiện chí, mà là thiếu một thiết kế thể chế đủ chặt để bảo đảm mỗi khâu trong chuỗi đều có điểm tựa vận hành rõ ràng. Khi không có sự ràng buộc về trách nhiệm, không có quy trình xử lý cụ thể và không có cơ chế phản hồi minh bạch, thì toàn bộ quá trình rất dễ rơi vào tình trạng “có đầu mà không có cuối”. Cụ thể, ba điểm đứt gãy nổi lên khá rõ nếu: Tiếp nhận nhưng không xử lý đến cùng: ý kiến được ghi nhận, nhưng không được phân loại, không có cơ quan chịu trách nhiệm chính, không có thời hạn giải quyết. Tiếp thu nhưng thiếu giải trình: tiếp thu trở thành một tuyên bố mang tính nguyên tắc, nhưng không có cơ chế theo dõi xem đã xử lý ra sao và kết quả thế nào. Và sáng kiến không đi vào thực tiễn: ý tưởng tồn tại, nhưng thiếu không gian thử nghiệm, thiếu nguồn lực hỗ trợ và thiếu cơ chế đánh giá, nhân rộng. Ba điểm nghẽn này làm cho chuỗi phát triển bị đứt đoạn ngay từ đầu. Khi đó, “lắng nghe” dễ trở thành hình thức, “tiếp thu” dừng lại ở lời nói, còn “đổi mới” không tạo ra tác động thực chất đối với năng suất và đời sống.

Vì vậy, bài toán đặt ra không đơn thuần là nâng cao nhận thức, mà là tái thiết cách thức vận hành. Muốn biến thông điệp thành kết quả, cần thiết lập một quy trình rõ ràng cho từng khâu: mỗi ý kiến phải có nơi tiếp nhận cụ thể; mỗi nội dung tiếp thu phải gắn với chủ thể chịu trách nhiệm; mỗi sáng kiến phải có cơ chế thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng. Khi đó, thông tin không còn là dữ liệu bị “lưu trữ”, mà trở thành nguồn lực được xử lý và chuyển hóa. Nhìn xa hơn, đây là vấn đề về chất lượng quản trị. Một hệ thống hiệu quả không phải là hệ thống đưa ra nhiều thông điệp đúng, mà là hệ thống biến được thông điệp thành thay đổi có thể cảm nhận được trong đời sống. Và trong trong các vấn đề Tổng Bí thư đã nêu, điểm kết thúc không phải là đổi mới hay năng suất, mà chính là đời sống của người lao động.

Do đó, thước đo cuối cùng của thực thi không nằm ở số lượng ý kiến đã được lắng nghe, mà nằm ở một câu hỏi giản dị nhưng căn bản: sau khi lắng nghe và tiếp thu, đời sống của người lao động đã thay đổi đến đâu. Chỉ khi trả lời được câu hỏi này bằng những chuyển biến cụ thể, thông điệp mới thực sự hoàn thành hành trình của nó, từ định hướng đến hành động, từ chủ trương đến giá trị thực chất.

5. Kết luận

Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm gợi mở một cách tiếp cận phát triển có chiều sâu: lấy người lao động làm trung tâm của đổi mới, lấy sáng kiến và công nghệ làm động lực của năng suất, và lấy tiền lương làm thước đo của sự phát triển thực chất. “Lắng nghe và khuyến khích đề xuất… tiếp thu kiến nghị… đảm bảo đời sống” – những cụm từ này, nếu được thực thi đúng nghĩa, không chỉ mang giá trị chính trị, mà còn có thể trở thành nền tảng cho một mô hình phát triển bền vững hơn, nơi tăng trưởng không tách rời con người, và chính con người trở thành nguồn lực quan trọng nhất của tăng trưởng. Vấn đề còn lại không chỉ là chúng ta lắng nghe, mà là chúng ta phải có đủ năng lực, quyết tâm để biến những gì đã lắng nghe thành thay đổi thực chất trong đời sống.

Liên Hệ AGS – Dịch Vụ Kế Toán, Kiểm Toán & Thuế cho DN Nhật Bản

Doanh nghiệp Nhật Bản đang gặp khó khăn về thuế và kế toán tại Việt Nam? Khám phá các hướng dẫn thực tiễn và cách xử lý rủi ro hiệu quả từ chuyên gia.

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam

Cơ hội nghề nghiệp tại AGS：Chính sách, phúc lợi và những câu hỏi thường gặp về tuyển dụng

Khám phá chính sách tuyển dụng, phúc lợi và cơ hội việc làm tại AGS – công ty kế toán kiểm toán hàng đầu, đồng hành cùng doanh nghiệp Nhật Bản tại Việ

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam