IPO là gì? Điều kiện, quy trình IPO tại Việt Nam & vai trò kế toán doanh nghiệp

INC QUỲNH GIANG

29 thg 1, 2026

Với xu hướng đầu tư mạnh mẽ vào thị trường chứng khoán hiện nay trên thế giới, việc nắm rõ điều kiện để IPO sẽ có thể giúp doanh nghiệp tạo thêm kênh huy động vốn dễ dàng và tăng giá trị thương hiệu đồng thời hạn chế rủi ro pháp lý không cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm; mục đích thực hiện; điều kiện và cuối cùng là quy trình để thực hiện IPO tại Việt Nam, từ đó đảm bảo hoạt động huy động vốn được an toàn, thông suốt.

1. IPO là gì?

IPO (Initial Public Offering) - phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, dùng để chỉ hoạt động lần đầu phát hành cổ phiếu và đưa lên sàn chứng khoán của một công ty với mục đích huy động vốn từ các nhà đầu tư để mở rộng phạm vi hoạt động sản xuất kinh doanh và phát triển với quy mô lớn hơn.

Trước khi IPO, công ty thường chỉ thuộc sở hữu của các nhà đầu tư cá nhân hoặc các tổ chức đầu tư. Sau khi IPO, cổ phiếu của công ty sẽ có thể được mua bán công khai trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, quá trình IPO cũng có những rủi ro như sự giảm giá của cổ phiếu sau khi lên sàn do không đạt được giá trị kỳ vọng của nhà đầu tư hoặc do thị trường chứng khoán bất ổn.

2. Mục đích tiến hành IPO là gì?

IPO giúp mang đến cho doanh nghiệp nhiều lợi ích. Cụ thể:

2.1. Huy động vốn

Một trong những mục đích quan trọng nhất khi công ty thực hiện IPO là thu thập vốn từ công chúng thông qua việc bán cổ phiếu cho các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Việc thu thập vốn này có thể được sử dụng để đầu tư mở rộng, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, mua sắm tài sản cần thiết, thanh toán nợ và thực hiện các chiến lược kinh doanh dài hạn.

Bằng cách niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch chứng khoán, công ty có thể tiếp cận các nguồn vốn mới từ các nhà đầu tư trên thị trường mở, chẳng hạn như nhà đầu tư cá nhân, quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính. Điều này giúp tăng cơ hội tăng vốn lớn hơn so với việc chỉ dựa vào các nhà đầu tư cá nhân hoặc các tổ chức đầu tư.

2.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động

IPO giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động bởi vì khi công ty niêm yết phải tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe hơn, từ đó giúp nâng cao quản lý và hoạt động của công ty.

Doanh nghiệp được yêu cầu cung cấp các báo cáo tài chính chính xác và minh bạch cho cổ đông, cũng như phải đáp ứng các yêu cầu về việc công khai thông tin cho cổ đông và thị trường. Vì vậy, doanh nghiệp luôn luôn phải có định hướng và chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động để các thông tin báo cáo tài chính phản ánh tốt, góp phần thúc đẩy giá cổ phiếu của doanh nghiệp tăng.

2.3. Quảng bá

IPO giúp công ty nâng cao uy tín và danh tiếng của họ trong ngành công nghiệp và trên thị trường. Niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán có thể tạo ra lòng tin và sự tin tưởng từ phía khách hàng, nhà cung cấp và đối tác kinh doanh, giúp công ty thu hút được các cơ hội kinh doanh mới.

Tất cả những thông tin này được công bố trên các trang mạng và báo chí tài chính, giúp doanh nghiệp mang thương hiệu đến gần hơn với khách hàng, giới đầu tư và cộng đồng kinh doanh. Điều này có thể giúp doanh nghiệp tạo được niềm tin và uy tín với khách hàng và nhà đầu tư, đồng thời cải thiện cạnh tranh trên thị trường.

2.4. Xây dựng văn hóa

IPO thúc đẩy doanh nghiệp phát triển văn hóa công ty chuyên nghiệp và có trách nhiệm. Để thu hút các nhà đầu tư, công ty sẽ phải đưa ra các kế hoạch phát triển chi tiết, thể hiện khả năng tăng trưởng trong tương lai.

3. Những điểm cần lưu ý khi IPO

Quá trình IPO là gì? Đây là một quá trình phức tạp và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ phía doanh nghiệp. Dưới đây là những điểm cần lưu ý khi tiến hành IPO:

3.1. Quản trị khắt khe

Khi doanh nghiệp quyết định tiến hành IPO, điều quan trọng nhất là phải quản trị khắt khe để đảm bảo sự thành công của IPO và duy trì hoạt động ổn định sau đó. Trước khi thực hiện IPO, doanh nghiệp cần phải chuẩn bị các tài liệu pháp lý và tài chính chính xác, minh bạch.

Điều này bao gồm việc cập nhật và hoàn thiện các báo cáo tài chính, các thỏa thuận liên quan đến vốn, cũng như các tài liệu về mô hình kinh doanh và chiến lược phát triển.

3.2. Quản trị hiệu quả

Doanh nghiệp cũng cần phải đảm bảo rằng hoạt động kinh doanh được quản trị hiệu quả và có thể tăng trưởng trong tương lai. Doanh nghiệp phải xác định các mục tiêu tài chính kinh doanh dài hạn, đánh giá rủi ro và cơ hội phát triển nhân lực.

3.3. Tuân thủ quy định

Quy định IPO là gì? Trong quá trình hoạt động sau IPO, doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh và báo cáo tài chính.

Các thông tin về tài chính, tình hình hoạt động kinh doanh cũng như các quyết định chiến lược phát triển doanh nghiệp cần được công khai và minh bạch để tạo sự tin tưởng và hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

Financial growth chart with upward trend line, representing increasing revenue, profit growth, and business performance

4. Điều kiện để doanh nghiệp thực hiện IPO

Các yêu cầu về tài chính: Doanh nghiệp phải có các báo cáo tài chính chính xác và đáng tin cậy được kiểm toán bởi một công ty kiểm toán độc lập. Sản lượng kinh doanh và doanh thu của công ty cũng nên đủ lớn và ổn định để thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Đáp ứng các tiêu chuẩn của sàn giao dịch: Doanh nghiệp cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn và yêu cầu của sàn giao dịch mà họ muốn niêm yết cổ phiếu. Các sàn giao dịch thường đặt ra các yêu cầu về vốn hóa thị trường tối thiểu, số lượng cổ đông tối thiểu và các yêu cầu khác về tài chính và quản trị.

Các quy định pháp lý: Doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định và điều kiện pháp lý của sàn giao dịch và cơ quan quản lý chứng khoán. Điều này bao gồm việc tuân thủ luật chứng khoán, tiêu chuẩn thông tin công bố và quản lý nội bộ công ty.

Chuẩn bị tài liệu IPO: Doanh nghiệp phải chuẩn bị một bản dự thảo báo cáo IPO (Prospectus) chứa thông tin chi tiết về doanh nghiệp, cơ cấu tài chính, kế hoạch tương lai và rủi ro. Bản dự thảo này cần được xem xét và phê duyệt bởi các cơ quan quản lý chứng khoán trước khi công ty có thể tiến hành IPO.

Tư vấn chuyên nghiệp: Doanh nghiệp thường cần phải tìm tư vấn chuyên nghiệp, bao gồm các công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư và luật sư có kinh nghiệm trong việc thực hiện IPO. Các tư vấn này sẽ hỗ trợ công ty trong việc lựa chọn sàn giao dịch, định giá cổ phiếu và quản lý quy trình IPO.

5. Quy trình tiến hành IPO

Để hiểu rõ hơn về quy trình IPO là gì. Dưới đây là quy trình tổng quan mà doanh nghiệp cần quan tâm:

Bước 1: Lấy ý kiến cổ đông chấp thuận dự thảo kế hoạch IPO bao gồm:

Thống nhất về mục đích huy động vốn
Số vốn cần huy động và số lượng cổ phiếu phát hành tương ứng
Kế hoạch sử dụng vốn

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký IPO:

Chuẩn bị đủ các hồ sơ thủ tục theo quy định của sàn chứng khoán mà doanh nghiệp muốn niêm yết.
Tham vấn thêm từ các chuyên gia tư vấn và thẩm định giá trị doanh nghiệp và xây dựng phương án phát hành cổ phiếu ra công chúng để kế hoạch IPO được thành công.

Bước 3: Định giá cổ phiếu cho lần IPO:

Đây là bước phức tạp và tốn nhiều thời gian nhất, nếu cổ phiếu được định giá quá cao, việc bán sẽ trở nên khó khăn; trong khi đó, nếu định giá quá thấp, tổ chức phát hành sẽ phải chịu nhiều thiệt hại vì giá trị vốn hóa thấp không đáp ứng mục tiêu huy động vốn của doanh nghiệp. Do đó, việc định giá cần hợp lý, đáp ứng được cả nhu cầu của người bán và người mua.

Bước 4: Nộp hồ sơ lên Ủy ban chứng khoán:

Sau khi hồ sơ được nộp lên, doanh nghiệp cần đợi trong một khoảng thời gian để nhận được câu trả lời chính thức về việc IPO.

Bước 5: Thông báo rộng rãi ra công chúng về thông tin đợt IPO sắp tới của doanh nghiệp:

Khi đã được Ủy ban chứng khoán cấp phép, công ty phát hành cần thông báo việc này trên các phương tiện truyền thông đại chúng và đăng tải bản cáo bạch chính thức về việc thực hiện phân phối chứng khoán theo thời gian quy định.

Bước 6: Sau khi IPO thành công

doanh nghiệp sẽ phải thực hiện các báo cáo và công bố thông tin định kỳ để bảo đảm tính minh bạch và tuân thủ các quy định pháp luật.

6. Vai trò của kế toán trong quá trình IPO

Bạn là chủ doanh nghiệp khởi nghiệp đang tìm kiếm nhà đầu tư, hay là giám đốc tài chính (CFO) của một công ty đang chuẩn bị IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng)?

Bạn đã xây dựng được một sản phẩm tốt, thị trường tiềm năng, đội ngũ mạnh — nhưng để gọi vốn thành công hay niêm yết cổ phiếu, bạn sẽ phải đối mặt với rất nhiều yêu cầu về tài chính – kế toán – kiểm toán.

Một trong những yếu tố then chốt quyết định doanh nghiệp có thể thu hút nhà đầu tư hay được chấp thuận IPO chính là năng lực và sự chuẩn bị của bộ phận kế toán.

6.1. Kế toán: Người “dọn đường” cho sự minh bạch tài chính

Nhà đầu tư, đặc biệt là các quỹ đầu tư và công ty chứng khoán, luôn yêu cầu tính minh bạch tuyệt đối trong báo cáo tài chính. Điều này nhằm giảm thiểu rủi ro và giúp họ đánh giá chính xác giá trị doanh nghiệp.

Bộ phận kế toán sẽ đảm nhận việc:

Chuẩn hóa hệ thống sổ sách kế toán, đảm bảo tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực kế toán hiện hành (VAS hoặc IFRS).
Rà soát và xử lý các sai lệch hoặc bất thường trong số liệu kế toán từ các năm trước.
Phối hợp chặt chẽ với kiểm toán độc lập để đảm bảo các báo cáo tài chính được kiểm toán đạt yêu cầu niêm yết hoặc gọi vốn.

Lưu ý: Đối với IPO, doanh nghiệp thường phải có tối thiểu 2–3 năm báo cáo tài chính đã được kiểm toán và không có ý kiến ngoại trừ đáng kể.

6.2. Lập và kiểm soát báo cáo tài chính theo chuẩn mực quốc tế (IFRS)

Đối với các công ty startup gọi vốn nước ngoài hoặc IPO trên sàn quốc tế (như Singapore, Mỹ), việc lập báo cáo tài chính theo IFRS là bắt buộc.

Kế toán đóng vai trò:

Chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn VAS (chuẩn Việt Nam) sang IFRS.
Làm việc với tư vấn tài chính và kiểm toán quốc tế để đảm bảo việc chuyển đổi hợp lệ và đúng kỹ thuật.
Đánh giá và phân tích các ảnh hưởng của việc ghi nhận doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả theo IFRS đến lợi nhuận và định giá doanh nghiệp.

6.3. Kế toán và công tác định giá doanh nghiệp

Việc định giá doanh nghiệp để gọi vốn hay IPO không thể tách rời khỏi số liệu tài chính. Kế toán cần đảm bảo:

Cung cấp dữ liệu chính xác, đầy đủ, kịp thời cho đơn vị định giá và ngân hàng đầu tư.
Phân tích dòng tiền, EBITDA, ROE, ROA... — những chỉ số quan trọng để nhà đầu tư và thị trường đánh giá tiềm năng công ty.
Đảm bảo các khoản mục tài sản và công nợ không bị "thổi phồng" hoặc "che giấu", tránh gây hiểu nhầm trong quá trình định giá.

6.4. Tuân thủ pháp lý và chuẩn bị hồ sơ IPO/gọi vốn

Trong quá trình IPO, kế toán là bộ phận then chốt tham gia vào việc chuẩn bị các tài liệu:

Thuyết minh báo cáo tài chính, các phụ lục chi tiết theo yêu cầu của cơ quan quản lý (Ủy ban Chứng khoán, Sở Giao dịch).
Bản công bố thông tin, báo cáo tài chính kiểm toán, và giải trình số liệu cho cổ đông tiềm năng.
Soạn thảo hoặc hỗ trợ tư vấn tài chính hoàn thiện bản cáo bạch (prospectus) — tài liệu quan trọng để gọi vốn hoặc niêm yết.

6.5. Đồng hành sau IPO/gọi vốn: Hậu kiểm toán và quản trị tài chính

Sau khi gọi vốn thành công hoặc niêm yết, trách nhiệm của bộ phận kế toán không dừng lại:

Thiết lập hệ thống báo cáo định kỳ cho nhà đầu tư (Investor Reporting).
Phối hợp với phòng quan hệ cổ đông để trả lời thắc mắc về tài chính.
Hỗ trợ kiểm toán bán niên và hàng năm sau khi IPO, đảm bảo doanh nghiệp duy trì minh bạch tài chính theo đúng cam kết với thị trường.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé