Tiến gần hơn tới Chuẩn mực Kế toán Quốc tế với 7 điểm nổi bật trong Thông tư 99/2025/TT-BTC

HCM Thang ADI

31 thg 12, 2025

“Cơn địa chấn kế toán 2025” đang dần hình thành khi Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức được Bộ Tài chính ban hành, gồm 778 trang, thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC sau hơn một thập kỷ áp dụng. Thông tư mới sẽ có hiệu lực từ 01/01/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hệ thống quản lý tài chính – kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Trong bài viết này mời các bạn cùng Kế toán AGS điểm qua những thay đổi nổi bật và tác động của Thông tư 99/2025/TT-BTC trong thời gian tới.

1. Thay đổi căn bản về cấu trúc và phạm vi điều chỉnh

Nếu Thông tư 200 chỉ tập trung hướng dẫn ghi sổ và lập báo cáo tài chính, thì Thông tư 99/ 2025/TT – BTC mở rộng hơn, bao gồm cả yêu cầu về quản trị, kiểm soát nội bộ và tự chủ kế toán.

Ngay tại Điều 3, Bộ Tài chính yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị nội bộ và cơ chế kiểm soát kế toán, đánh dấu sự chuyển hướng sang kế toán quản trị – quản trị tài chính hiện đại, không chỉ ghi chép mà còn quản lý và kiểm soát rủi ro.

2. Bổ sung quy định mới về đơn vị tiền tệ trong kế toán

So với Thông tư 200 trước đây chỉ cho phép doanh nghiệp sử dụng đồng Việt Nam (VND) hoặc ngoại tệ khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, Thông tư 99/2025/TT-BTC đã mở rộng phạm vi và hướng dẫn cụ thể hơn về đơn vị tiền tệ trong kế toán.

Những thay đổi về quy định ngoại tệ trong kế - kiểm toán

Theo quy định tại Điều 4 đến Điều 6, Thông tư 99 làm rõ cách xác định, thay đổi và chuyển đổi đơn vị tiền tệ, đồng thời quy định chi tiết các yêu cầu doanh nghiệp cần đáp ứng khi áp dụng:

Doanh nghiệp được phép sử dụng ngoại tệ (như USD, EUR…) làm đơn vị kế toán khi đáp ứng các điều kiện về doanh thu, chi phí và huy động vốn chủ yếu bằng ngoại tệ.
Việc thay đổi đơn vị tiền tệ kế toán chỉ được thực hiện tại đầu niên độ kế toán và phải sử dụng tỷ giá chuyển khoản trung bình của ngân hàng mà doanh nghiệp thường giao dịch.
Báo cáo tài chính vẫn phải nộp bằng đồng Việt Nam, ngay cả khi doanh nghiệp ghi sổ kế toán bằng ngoại tệ.

✒️Quy định mới này được đánh giá là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics… trong việc ghi nhận và trình bày báo cáo tài chính theo thực tế hoạt động bằng ngoại tệ, đồng thời vẫn đảm bảo tuân thủ đầy đủ chuẩn mực kế toán Việt Nam.

3. Thông tư 99/2025/TT-BTC cải cách mạnh về tổ chức bộ máy kế toán và đơn vị trực thuộc

Điều 7 của Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định chi tiết quyền và trách nhiệm giữa công ty mẹ – chi nhánh – đơn vị phụ thuộc. Điểm mới đáng chú ý:

Doanh nghiệp được phân cấp cho đơn vị trực thuộc tự quyết định ghi nhận vốn cấp là nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu, tùy mô hình quản lý.
Cho phép doanh nghiệp ghi nhận hoặc không ghi nhận doanh thu, giá vốn khi luân chuyển nội bộ, dù có hay không hóa đơn.
Cho phép lựa chọn việc đơn vị trực thuộc có lập BCTC riêng hay không, miễn sao báo cáo cuối cùng của doanh nghiệp bao gồm đầy đủ số liệu hợp nhất giữa trụ sở chính và các đơn vị phụ thuộc.

✒️Đây là thay đổi mang tính cách mạng đối với các tập đoàn, công ty đa chi nhánh – giúp linh hoạt trong quản trị mà vẫn đảm bảo tuân thủ báo cáo hợp nhất.

4. Cập nhật mới về chứng từ kế toán và biểu mẫu số hóa

Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định rõ: Doanh nghiệp được tự thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ kế toán, miễn là đảm bảo trung thực – minh bạch – dễ kiểm tra – kiểm soát được tài sản, nguồn vốn.

Khi thay đổi biểu mẫu, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán nội bộ làm căn cứ thực hiện.

Đồng thời, tăng cường tính pháp lý cho chứng từ điện tử – phù hợp với xu thế số hóa và kế toán online. So với Thông tư 200, đây là điểm “cởi trói” cực mạnh: cho phép doanh nghiệp chủ động thiết kế hệ thống kế toán số, không bị ràng buộc bởi mẫu giấy truyền thống.

Đẩy mạnh số hóa chứng từ

✒️Điều này giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống kế toán số thay vì lệ thuộc mẫu giấy truyền thống. Đây được xem là bước đi quan trọng trong cuộc "cách mạng số hóa' hiện nay.

5. Thay đổi hệ thống tài khoản kế toán

Điều 11 khẳng định áp dụng hệ thống tài khoản mới tại Phụ lục II, với nhiều điểm mới đáng chú ý:

TK 215 – Tài sản sinh học: Bổ sung chi tiết cho lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, trồng trọt – lần đầu xuất hiện.
TK 821 – Thuế tối thiểu toàn cầu: Tách riêng chi phí thuế TNDN hiện hành (82111) và chi phí thuế bổ sung (82112) cho các tập đoàn đa quốc gia (MNEs).
TK 419 – Cổ phiếu mua lại của chính mình: Chuẩn hóa thuật ngữ để tiệm cận chuẩn mực báo cáo quốc tế (IFRS).

6. Trình bày báo cáo tài chính theo chuẩn mới

Theo quy định mới, Thông tư 99/2025/TT-BTC vẫn duy trì bốn báo cáo tài chính cơ bản như trước, nhưng có sự điều chỉnh về tên gọi và cách trình bày theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế hơn.

Bảng cân đối kế toán nhưng được gọi dưới tên Báo cáo tình hình tài chính giống như thông tư 133
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
Thuyết minh báo cáo tài chính

Đáng chú ý, Bộ Tài chính ban hành riêng bốn biểu mẫu (B01-DNKLT, B02-DNKLT, B03-DNKLT, B09-DNKLT) dành cho doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục – tức là các doanh nghiệp đang trong quá trình giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động.

Ngoài ra, phần thuyết minh báo cáo tài chính được yêu cầu mở rộng và chi tiết hơn. Doanh nghiệp phải trình bày rõ các nội dung quan trọng như:

Căn cứ xác định đơn vị tiền tệ sử dụng;
Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá;
Các yếu tố hợp nhất và giao dịch nội bộ;
Các loại rủi ro tài chính như rủi ro tỷ giá, lãi suất và tín dụng.

✒️ Những thay đổi này cho thấy định hướng của Bộ Tài chính trong việc nâng cao tính minh bạch và khả năng phân tích của báo cáo tài chính. Thay vì chỉ thể hiện các con số, doanh nghiệp giờ đây cần trình bày được “câu chuyện tài chính” – phản ánh trung thực, toàn diện hơn về tình hình hoạt động và quản trị rủi ro của mình.

7. Tư tưởng chủ đạo: Tự chủ – Minh bạch – Hội nhập

Khác với tinh thần “chuẩn mực Việt Nam” của Thông tư 200, Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng đến hài hòa với IFRS và chuyển đổi số toàn diện. Doanh nghiệp được tự chủ trong hệ thống kế toán, nhưng phải chịu trách nhiệm về tính trung thực và minh bạch của thông tin tài chính.

Hướng tới đồng bộ với chuẩn Kế toán quốc tế

*Phần kết: Những thay đổi trong Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ cập nhật kỹ thuật kế toán mà còn thể hiện rõ xu hướng chuẩn hóa và hội nhập quốc tế trong công tác lập và trình bày báo cáo tài chính tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần sớm rà soát, điều chỉnh quy trình kế toán, đặc biệt là việc xác định đơn vị tiền tệ và mở rộng phần thuyết minh, để đảm bảo tuân thủ đúng quy định mới.