Luật Hình sự sửa đổi 2025: Những thay đổi lớn về tử hình, ma túy và trách nhiệm hình sự

HCM DOANH INC

22 thg 2, 2026

Trong bối cảnh chính sách hình sự Việt Nam tiếp tục được điều chỉnh theo hướng hài hòa giữa nhân đạo hóa và tăng cường răn đe, ngày 27/6/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (Luật số 86/2025/QH15), có hiệu lực từ 01/7/2025.

Đây được đánh giá là một trong những lần sửa đổi quan trọng nhất trong nhiều năm gần đây, không chỉ bởi phạm vi điều chỉnh rộng mà còn bởi sự thay đổi căn bản trong tư duy lập pháp: thu hẹp tử hình, xử lý nghiêm hơn tội phạm ma túy và tham nhũng, đồng thời siết chặt trách nhiệm hình sự gắn với hậu quả thực tế.

Dưới đây là những điểm mới đáng chú ý mà cá nhân, doanh nghiệp và người hành nghề pháp lý cần đặc biệt lưu tâm.

1. Bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh

Một trong những nội dung nổi bật nhất của Luật sửa đổi 2025 là việc bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, bao gồm:

Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân;
Gián điệp;
Phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của Nhà nước;
Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh;
Vận chuyển trái phép chất ma túy;
Tham ô tài sản;
Nhận hối lộ;
Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược.

👉 Việc loại bỏ tử hình đối với các tội danh trên cho thấy xu hướng nhân đạo hóa chính sách hình sự, phù hợp với định hướng cải cách tư pháp và các cam kết quốc tế về quyền con người. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tính nghiêm khắc không hề bị nới lỏng, khi hình phạt thay thế chủ yếu là tù chung thân.

Đối với các trường hợp đã bị tuyên án tử hình nhưng chưa thi hành án, hình phạt sẽ được chuyển thành tù chung thân theo quyết định của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

2. Bổ sung tội danh mới: Tội sử dụng trái phép chất ma túy

Luật sửa đổi đã bổ sung Điều 256a – Tội sử dụng trái phép chất ma túy, đánh dấu sự quay trở lại của việc hình sự hóa hành vi sử dụng ma túy sau hơn 15 năm.

Tuy nhiên, luật không hình sự hóa tràn lan, mà chỉ tập trung vào nhóm đối tượng có nguy cơ cao, đã từng được áp dụng các biện pháp quản lý, cai nghiện nhưng vẫn cố tình tái phạm, cụ thể gồm 4 nhóm:

Người đang trong thời hạn cai nghiện (tự nguyện hoặc bắt buộc) hoặc đang điều trị thay thế (Methadone) mà vẫn sử dụng trái phép chất ma túy;
Người đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện;
Người đã hết thời hạn quản lý sau cai nhưng vẫn trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy (trong vòng 2 năm);
Người tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị thay thế trong vòng 2 năm.

Chế tài áp dụng cho việc tái phạm: phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.

👉 Quy định này thể hiện rõ thông điệp chính sách: Nếu Nhà nước đã hỗ trợ cai nghiện, quản lý mà người vi phạm vẫn cố tình tái phạm, thì hành vi đó không còn đơn thuần là vi phạm hành chính mà đã gây nguy hiểm cho trật tự, an toàn xã hội.

3. Thu hẹp phạm vi áp dụng và thi hành án tử hình

Bên cạnh việc bãi bỏ tử hình đối với một số tội danh, Luật sửa đổi còn mở rộng các trường hợp không thi hành án tử hình, trong đó đáng chú ý là:

Người bị kết án tử hình nhưng mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối sẽ không bị thi hành án tử hình.

Quy định này tiếp tục khẳng định tính nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, đồng thời phù hợp với các chuẩn mực nhân quyền quốc tế. Dù vậy, việc thay thế bằng hình phạt tù chung thân, cùng với các quy định hạn chế ân xá và giảm án, vẫn bảo đảm tính răn đe cao nhất của pháp luật hình sự.

4. Siết chặt điều kiện giảm án đối với tội phạm tham nhũng

Đối với các tội Tham ô tài sản (Điều 353) và Nhận hối lộ (Điều 354), Luật 86/2025/QH15 bỏ hình phạt tử hình nhưng đồng thời dựng lên “hàng rào pháp lý” rất cao đối với việc giảm án.

Hai điều kiện then chốt:

Điều kiện 75% tài sản: Người bị kết án tù chung thân chỉ được xét giảm án lần đầu khi đã chủ động nộp lại ít nhất 75% tài sản tham ô hoặc nhận hối lộ.
Điều kiện hợp tác tích cực: Có sự phối hợp hiệu quả với cơ quan tiến hành tố tụng để làm rõ các vụ án khác hoặc lập công lớn.

Nếu không đáp ứng điều kiện về tài sản, người phạm tội gần như sẽ phải chấp hành hình phạt tù chung thân trên thực tế, không còn cơ hội chuyển xuống tù có thời hạn.

👉 Cách tiếp cận này cho thấy sự ưu tiên tuyệt đối cho mục tiêu thu hồi tài sản cho Nhà nước, thay vì chỉ tập trung vào trừng phạt.

5. Cập nhật và mở rộng các quy định về tội phạm ma túy

Luật sửa đổi đã bổ sung và cập nhật danh mục các chất ma túy mới như Ketamine, Fentanyl, nhằm đáp ứng kịp thời thực tiễn phát sinh ngày càng nhiều loại ma túy tổng hợp nguy hiểm, có mức độ gây nghiện cao và hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

Việc cập nhật này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật, góp phần:

Tránh bỏ lọt hành vi phạm tội do khoảng trống pháp lý đối với các chất ma túy mới;
Tăng hiệu quả đấu tranh, phòng chống tội phạm ma túy trong bối cảnh tội phạm liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn;
Bảo đảm tính chủ động của pháp luật hình sự, không bị “chạy theo” thực tiễn phát sinh.

Đối với cá nhân và doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực y tế, dược phẩm, logistics và xuất nhập khẩu, việc nhận diện đúng các chất thuộc danh mục kiểm soát là yêu cầu quan trọng nhằm phòng ngừa rủi ro pháp lý.

6. Tăng mạnh mức phạt tiền và điều chỉnh khung hình phạt tù

Một điểm đáng chú ý khác của Luật sửa đổi là việc tăng mạnh mức phạt tiền, trong đó có 24 điều luật được điều chỉnh tăng gấp đôi mức phạt, tập trung vào các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến trật tự quản lý kinh tế – xã hội, bao gồm:

Hàng giả
An toàn thực phẩm
Môi trường
Tham nhũng

Việc tăng mức phạt tiền phản ánh xu hướng xử lý nghiêm các hành vi vi phạm mang tính trục lợi, gây thiệt hại lớn cho xã hội, đồng thời nâng cao trách nhiệm tuân thủ của tổ chức, doanh nghiệp.

Song song với đó, một số tội danh được nâng khung hình phạt tù, thể hiện rõ định hướng tăng cường tính răn đe đối với các hành vi gây nguy hiểm nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh các vi phạm ngày càng có tổ chức, tinh vi và quy mô lớn.

7. Điều chỉnh kỹ thuật lập pháp và tổ chức bộ máy

Bên cạnh các nội dung mang tính chính sách hình sự, Luật sửa đổi cũng thực hiện một số điều chỉnh mang tính kỹ thuật lập pháp, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi trong áp dụng pháp luật, như:

Thay đổi, chuẩn hóa thuật ngữ liên quan đến cơ quan có thẩm quyền thi hành án hình sự;
Điều chỉnh tên gọi của các bộ, ngành trong các điều luật cho phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước hiện hành.

Những điều chỉnh này tuy không tạo ra thay đổi lớn về nội dung xử lý tội phạm, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn, giúp tránh vướng mắc khi áp dụng luật, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan quản lý nhà nước.

Kết luận

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách hình sự Việt Nam, với hai xu hướng song hành rõ nét:

Nhân đạo hóa hình phạt, thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình;
Siết chặt trách nhiệm hình sự đối với tội phạm tham nhũng, ma túy và các hành vi gây nguy hiểm cho xã hội.

Việc nắm bắt kịp thời các điểm mới này không chỉ cần thiết đối với người học và hành nghề pháp luật, mà còn đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp và cá nhân, nhằm chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong bối cảnh pháp luật liên tục thay đổi.

AGS trân trọng cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi bài viết. Chúng tôi hy vọng những phân tích trên sẽ mang lại thông tin hữu ích và hỗ trợ Quý vị trong việc nhận diện, phòng ngừa rủi ro pháp lý trong bối cảnh pháp luật không ngừng thay đổi.