Phát triển thị trường tài chính xanh quốc tế - Cơ hội cho Việt Nam trong thu hút vốn đầu tư bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng nghiêm trọng, tài chính xanh đã trở thành xu hướng tất yếu của nền kinh tế toàn cầu.
1. Bối cảnh phát triển tài chính xanh toàn cầu
Theo Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2024), quy mô thị trường tài chính xanh thế giới đã vượt 2.500 tỷ USD, tập trung chủ yếu vào các công cụ như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư ESG và tín dụng bền vững. Nhiều trung tâm tài chính lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản và Singapore đang dẫn đầu trong việc xây dựng chuẩn phân loại xanh và yêu cầu minh bạch thông tin ESG.
Trong xu thế đó, các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, đứng trước cơ hội lớn để thu hút dòng vốn quốc tế phục vụ chuyển đổi năng lượng, phát triển hạ tầng xanh và kinh tế tuần hoàn.
2. Tài chính xanh và vai trò đối với Việt Nam
Tài chính xanh là quá trình huy động, phân bổ và sử dụng nguồn vốn cho các hoạt động giảm tác động tiêu cực đến môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững. Các công cụ phổ biến gồm trái phiếu xanh, tín dụng xanh, quỹ ESG và các khoản vay cho dự án năng lượng tái tạo, giao thông sạch hay xử lý chất thải.
Đối với Việt Nam - quốc gia đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 - tài chính xanh đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ giúp huy động nguồn vốn dài hạn, chi phí thấp từ quốc tế, tài chính xanh còn góp phần tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.
3. Thực trạng thị trường tài chính xanh tại Việt Nam
Trong những năm gần đây, thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Giai đoạn 2016–2024, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh, xã hội và bền vững đạt khoảng 33,5 nghìn tỷ đồng, dù vẫn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Ở lĩnh vực tín dụng xanh, nhiều ngân hàng lớn như BIDV, Agribank, Vietcombank đã tích cực triển khai các chương trình cho vay xanh, tập trung vào năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường. Một số đợt phát hành trái phiếu xanh theo chuẩn quốc tế (ICMA) cũng đã tạo dấu ấn tích cực, cho thấy Việt Nam đang từng bước hội nhập với thị trường tài chính xanh quốc tế.
Tuy nhiên, đến cuối năm 2024, trái phiếu xanh và bền vững vẫn chỉ chiếm khoảng 2% thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phản ánh quy mô còn khiêm tốn so với tiềm năng.
4. Nguyên nhân khiến thị trường phát triển chưa tương xứng
Nguyên nhân chính của thực trạng này trước hết đến từ việc thiếu một khung pháp lý và hệ thống phân loại xanh thống nhất. Khi chưa có tiêu chuẩn rõ ràng, doanh nghiệp và nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc xác định và đánh giá dự án xanh, đồng thời làm gia tăng nguy cơ “greenwashing”.
Bên cạnh đó, năng lực báo cáo ESG và minh bạch thông tin của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế. Chi phí vốn cho dự án xanh vẫn tương đối cao do thời gian hoàn vốn dài và thiếu cơ chế ưu đãi đủ mạnh. Ngoài ra, số lượng nhà đầu tư quan tâm đến sản phẩm tài chính xanh, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, vẫn còn hạn chế.
5. Giải pháp thúc đẩy tài chính xanh và thu hút vốn quốc tế
Để phát triển thị trường tài chính xanh hiệu quả hơn, Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
- Trước hết, Nhà nước cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về tài chính xanh, ban hành hệ thống phân loại xanh phù hợp với các chuẩn mực quốc tế như EU Taxonomy hoặc ASEAN Taxonomy. Đây là nền tảng quan trọng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế.
- Thứ hai, Việt Nam cần đẩy mạnh hợp tác với các định chế tài chính quốc tế như WB, ADB, IFC và các quỹ khí hậu toàn cầu nhằm tận dụng nguồn vốn, công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Việc phát hành trái phiếu xanh ra thị trường quốc tế cũng nên được khuyến khích.
- Thứ ba, cần tạo động lực cho thị trường trong nước thông qua ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất và chi phí phát hành cho doanh nghiệp và ngân hàng tham gia tài chính xanh. Song song đó, nâng cao năng lực lập báo cáo ESG và quản trị bền vững của doanh nghiệp là yếu tố then chốt để tiếp cận dòng vốn dài hạn.
- Cuối cùng, việc phát triển cộng đồng nhà đầu tư xanh thông qua truyền thông và giáo dục tài chính bền vững sẽ góp phần mở rộng quy mô và chiều sâu của thị trường.
6. Kết luận
Phát triển thị trường tài chính xanh không chỉ là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mà còn là cơ hội lớn để Việt Nam thu hút vốn đầu tư bền vững và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Với tiềm năng lớn và cam kết mạnh mẽ về Net Zero vào năm 2050, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn xanh quốc tế nếu kịp thời hoàn thiện thể chế, nâng cao minh bạch và tăng cường hợp tác toàn cầu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng tài chính sẽ là chìa khóa để xây dựng một hệ sinh thái tài chính xanh vững mạnh trong tương lai.
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!
