Doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc có kế toán trưởng?

Bạn đang chuẩn bị chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp siêu nhỏ và băn khoăn liệu mình có bắt buộc phải bổ nhiệm kế toán trưởng hay không? Hoặc bạn là người phụ trách tài chính – kế toán, đang tìm hiểu các quy định pháp luật để đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ ngay từ ngày đầu hoạt động?
Dù câu hỏi nghe có vẻ đơn giản, nhưng câu trả lời lại phụ thuộc vào nhiều tiêu chí pháp lý liên quan đến quy mô doanh nghiệp, cơ chế kế toán áp dụng, và nghĩa vụ tổ chức bộ máy kế toán.
Trong bài viết này, AGS sẽ giúp bạn làm rõ điều kiện nào doanh nghiệp siêu nhỏ không cần kế toán trưởng, cũng như những lưu ý quan trọng để tránh rủi ro khi lựa chọn không bố trí vị trí này.
 Hình ảnh minh họa

1. Cơ sở pháp lý và phạm vi áp dụng

Trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh khi chuyển đổi thành doanh nghiệp thường tập trung vào các thủ tục đăng ký doanh nghiệp, đăng ký thuế hoặc mở tài khoản ngân hàng mà chưa quan tâm đúng mức đến việc tổ chức bộ máy kế toán. Trong khi đó, đây lại là một trong những nội dung quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến việc quản lý tài chính, kê khai thuế và lập báo cáo tài chính ngay từ khi doanh nghiệp đi vào hoạt động.

Không ít chủ doanh nghiệp vẫn cho rằng chỉ khi công ty có quy mô lớn mới cần quan tâm đến vị trí kế toán trưởng. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành có những quy định riêng đối với từng loại hình và quy mô doanh nghiệp. Việc xác định doanh nghiệp có thuộc diện được miễn bổ nhiệm kế toán trưởng hay không sẽ giúp doanh nghiệp vừa tuân thủ quy định pháp luật, vừa tối ưu được chi phí nhân sự trong giai đoạn đầu khởi nghiệp.

Chính sách miễn nhiệm chức danh kế toán trưởng không chỉ là quy định về thủ tục, mà còn là ưu đãi nằm trong tinh thần của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, nhằm giảm thiểu gánh nặng chi phí vận hành cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. Cụ thể:
  • Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP quy định các đơn vị kế toán bắt buộc phải bố trí Kế toán trưởng. Tuy nhiên, Nghị định cũng nêu rõ ngoại lệ dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ: được phép bố trí người phụ trách kế toán thay vì bổ nhiệm Kế toán trưởng.
  • Đồng thời, theo Thông tư 132/2018/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ quy định các doanh nghiệp siêu nhỏ “được bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải bổ nhiệm kế toán trưởng”.
Như vậy, pháp luật hiện hành cho phép một doanh nghiệp siêu nhỏ (kể cả khi chuyển từ hộ kinh doanh) không cần có kế toán trưởng, mà chỉ cần có một người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán.

2. Khi nào không cần kế toán trưởng?

Nếu doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí sau để được xem là “siêu nhỏ”, thì không cần bổ nhiệm kế toán trưởng:
  • Theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP thì tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ như sau:
    • Trong lĩnh vực Thương mại, Dịch vụ: Sử dụng lao động tham gia BHXH bình quân năm ≤ 10 người và Tổng doanh thu của năm ≤ 10 tỷ đồng (hoặc Tổng nguồn vốn ≤ 3 tỷ đồng).
    • Trong lĩnh vực Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản; Công nghiệp, Xây dựng: Sử dụng lao động tham gia BHXH bình quân năm ≤ 10 người và Tổng doanh thu của năm ≤ 3 tỷ đồng (hoặc Tổng nguồn vốn ≤ 3 tỷ đồng).
  • Hoạt động theo chế độ kế toán và nộp thuế theo quy định dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, ví dụ áp dụng Thông tư 132/2018/TT-BTC.
Trong các trường hợp này, doanh nghiệp được phép “bố trí phụ trách kế toán” - nghĩa là có thể tự khai báo kế toán nội bộ, hoặc thuê dịch vụ kế toán bên ngoài - mà không cần một kế toán trưởng chính thức. Tuy không cần kế toán trưởng, nhưng người được giao nhiệm vụ phụ trách kế toán vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn theo quy định của Luật Kế toán.

Ngoài việc đáp ứng các tiêu chí về số lượng lao động, doanh thu hoặc tổng nguồn vốn, doanh nghiệp cũng cần thường xuyên theo dõi tình hình hoạt động của mình. Trong quá trình kinh doanh, nếu doanh nghiệp mở rộng quy mô, doanh thu tăng nhanh hoặc số lượng lao động vượt ngưỡng của doanh nghiệp siêu nhỏ thì việc áp dụng chế độ kế toán cũng có thể thay đổi theo quy định.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp lựa chọn thuê dịch vụ kế toán thay vì tuyển dụng nhân sự kế toán toàn thời gian. Đây là giải pháp được nhiều doanh nghiệp mới thành lập áp dụng nhằm tiết kiệm chi phí nhưng vẫn bảo đảm việc lập sổ sách, kê khai thuế và báo cáo tài chính được thực hiện đúng quy định. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ uy tín, có chuyên môn và kinh nghiệm để hạn chế các sai sót có thể phát sinh trong quá trình thực hiện.

Dù lựa chọn hình thức nào, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với tính trung thực, đầy đủ và chính xác của các thông tin tài chính cũng như việc tuân thủ các quy định về kế toán và thuế.

3. Một vài lưu ý quan trọng khi lựa chọn không có kế toán trưởng

  • Việc không có kế toán trưởng không có nghĩa là không phải làm kế toán: doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn phải tổ chức bộ máy kế toán - tối thiểu là người phụ trách kế toán.
  • Nếu doanh nghiệp không bố trí người phụ trách kế toán hoặc không thuê dịch vụ kế toán, có thể bị xử phạt theo quy định về vi phạm chế độ kế toán.
  • Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể lựa chọn áp dụng chế độ kế toán đơn giản theo Thông tư 132/2018/TT-BTC, giúp giảm gánh nặng sổ sách, báo cáo và phù hợp với quy mô và thực tế hoạt động.
  • Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp phát triển, mở rộng quy mô (vượt tiêu chí “siêu nhỏ”), lúc đó bắt buộc phải bổ nhiệm kế toán trưởng theo quy định chung của Luật Kế toán.

Ngoài các nội dung nêu trên, doanh nghiệp cũng cần xây dựng quy trình quản lý chứng từ kế toán ngay từ khi bắt đầu hoạt động. Hóa đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán, bảng lương và các tài liệu liên quan cần được lưu trữ đầy đủ theo đúng thời hạn luật định để phục vụ công tác quyết toán thuế hoặc kiểm tra của cơ quan nhà nước khi cần thiết.

Trường hợp doanh nghiệp thuê dịch vụ kế toán bên ngoài, các bên nên ký kết hợp đồng dịch vụ với nội dung rõ ràng về phạm vi công việc, trách nhiệm của từng bên, thời hạn thực hiện và cơ chế xử lý khi phát sinh sai sót. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong quá trình vận hành cũng như bảo đảm việc cung cấp thông tin kế toán được kịp thời và chính xác.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng nên thường xuyên rà soát tình hình hoạt động để đánh giá xem mình còn đáp ứng tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ hay không. Việc chủ động theo dõi các chỉ tiêu này sẽ giúp doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh bộ máy kế toán và thực hiện đúng các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

4. Một số câu hỏi thường gặp

  • Doanh nghiệp siêu nhỏ không có kế toán trưởng có vi phạm pháp luật không?
    • Không. Nếu doanh nghiệp thuộc đối tượng được áp dụng quy định dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ thì pháp luật cho phép bố trí người phụ trách kế toán thay cho kế toán trưởng.
  • Có bắt buộc phải tuyển dụng nhân viên kế toán toàn thời gian không?
    • Không bắt buộc. Doanh nghiệp có thể tự bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán theo quy định của Luật Kế toán.
  • Người phụ trách kế toán có giống kế toán trưởng không?
    • Hai vị trí này có sự khác nhau về quyền hạn và trách nhiệm. Người phụ trách kế toán thực hiện công việc kế toán theo phạm vi được giao nhưng không phải là kế toán trưởng theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, kế toán trưởng có vai trò tổ chức, điều hành công tác kế toán và chịu trách nhiệm chuyên môn cao hơn trong doanh nghiệp.
  • Khi nào doanh nghiệp cần bổ nhiệm kế toán trưởng?
    • Khi doanh nghiệp không còn đáp ứng tiêu chí của doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc thuộc đối tượng phải bố trí kế toán trưởng theo quy định của Luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn, doanh nghiệp cần thực hiện việc bổ nhiệm để bảo đảm tuân thủ pháp luật.

Kết luận và khuyến nghị

Có thể thấy, quy định cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng là một chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mới thành lập và doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Tuy nhiên, để được hưởng cơ chế này, doanh nghiệp cần xác định đúng quy mô hoạt động, áp dụng đúng chế độ kế toán và vẫn phải bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về kế toán, thuế và lưu trữ chứng từ theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình hoạt động, nếu doanh nghiệp có sự thay đổi về quy mô, doanh thu hoặc số lượng lao động thì cũng cần chủ động rà soát để kịp thời điều chỉnh mô hình tổ chức kế toán cho phù hợp. Việc chuẩn bị một hệ thống kế toán bài bản ngay từ đầu không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tạo nền tảng cho việc quản trị tài chính, kiểm soát chi phí và phát triển bền vững trong tương lai.

Với doanh nghiệp siêu nhỏ, dù mới chuyển đổi từ hộ kinh doanh hay thành lập mới thì pháp luật Việt Nam không bắt buộc phải có kế toán trưởng. Chỉ cần có người phụ trách kế toán (nội bộ hoặc thuê dịch vụ) để đảm bảo tuân thủ chế độ kế toán.
Tuy nhiên, từ kinh nghiệm thực tế và để phòng ngừa rủi ro - đặc biệt nếu doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng quy mô, tăng doanh thu, thuê thêm nhân sự - mình khuyến nghị nên cân nhắc bổ nhiệm kế toán trưởng ngay từ đầu hoặc trang bị bộ máy kế toán vững chắc.
Điều này giúp công ty quản lý tài chính - thuế - báo cáo thuận tiện hơn khi chuyển đổi loại hình.
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về quy định kế toán đối với doanh nghiệp siêu nhỏ sau khi chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Hãy tiếp tục theo dõi AGS để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về pháp lý - kế toán - thuế, cũng như các cơ hội việc làm mới nhất tại AGS nhé!
Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-kinh-doanh-chuyen-len-doanh-nghiep-sieu-nho-co-can-ke-toan-truong-khong-tieu-chi-de-xac-dinh-doa-464687-243049.html

Thông tin khác

Next Post Previous Post