Kế toán năm 2026: Không sai luật vẫn có thể bị truy thu – vì sao?

Trong nhiều năm, kế toán thường quan niệm: chỉ cần làm đúng luật, đủ hóa đơn, đủ chứng từ thì sẽ “an toàn” khi quyết toán thuế. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2025–2026, thực tế quản lý thuế đang cho thấy một xu hướng mới: doanh nghiệp không sai quy định trên giấy tờ nhưng vẫn có thể bị truy thu, thậm chí xử phạt. Nguyên nhân không nằm ở việc luật thay đổi quá nhiều, mà ở cách cơ quan thuế áp dụng và khai thác dữ liệu đã hoàn toàn khác trước.

1. Luật thuế không thay đổi mạnh, nhưng cách kiểm tra đã khác

Các quy định cốt lõi về thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN hay hóa đơn, chứng từ về cơ bản vẫn dựa trên các văn bản quen thuộc như Luật Quản lý thuế 2019, Nghị định 123/2020/NĐ-CP, Thông tư 78/2021/TT-BTC.

Tuy nhiên, từ 2025–2026, cơ quan thuế không còn kiểm tra hồ sơ theo cách thủ công, mà chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu tổng hợp. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dù không vi phạm rõ ràng từng điều luật, nhưng lại không vượt qua được các phép đối chiếu dữ liệu.

2. “Không sai luật” nhưng dữ liệu không hợp lý

Trong quản lý thuế hiện đại, “đúng luật” chưa đủ, mà còn phải hợp lý về mặt dữ liệu kinh tế.

Ví dụ:

• Doanh nghiệp có chi phí thuê ngoài cá nhân đầy đủ hợp đồng, chứng từ khấu trừ thuế TNCN, nhưng chi phí này chiếm tỷ trọng bất thường so với doanh thu.

• Doanh nghiệp có doanh thu ổn định, nhưng dòng tiền qua ngân hàng không phản ánh đúng chu kỳ bán hàng.

• Hóa đơn đầu vào hợp lệ, nhưng đối tác thuộc nhóm rủi ro cao hoặc có dấu hiệu bỏ địa chỉ kinh doanh.

Những trường hợp này trước đây có thể “qua cửa” vì hồ sơ đủ giấy tờ, nhưng từ 2026, hệ thống phân tích dữ liệu sẽ đặt nghi vấn ngay từ đầu.

3. Cơ quan thuế đối chiếu đa nguồn, không chỉ nhìn vào sổ sách

Từ 2026, dữ liệu phục vụ quản lý thuế không chỉ đến từ:

• Tờ khai thuế và báo cáo tài chính,

• Mà còn từ ngân hàng, hóa đơn điện tử, dữ liệu hải quan, dữ liệu từ nền tảng thương mại điện tử và trung gian thanh toán.

Khi các nguồn dữ liệu này không khớp logic với nhau, doanh nghiệp có thể bị truy thu dù từng khoản chi, khoản thu đều “đúng luật” nếu xét riêng lẻ.

4. Rủi ro lớn nhất nằm ở chi phí và dòng tiền

Thực tế thanh tra, kiểm tra thuế cho thấy các khoản dễ bị truy thu trong giai đoạn tới gồm:

• Chi phí thuê ngoài cá nhân, cộng tác viên, freelancer.

• Chi phí tiền mặt, chi phí thanh toán không qua ngân hàng.

• Chi phí dịch vụ mua từ các đơn vị có dấu hiệu rủi ro thuế.

• Doanh thu chưa phản ánh đầy đủ dòng tiền thực tế.

Các khoản này không hẳn sai quy định, nhưng rất dễ bị đánh giá là không phản ánh đúng bản chất giao dịch.

5. Kế toán năm 2026 không chỉ “làm đúng” mà phải “làm hợp lý”

Vai trò của kế toán đang thay đổi rõ rệt. Kế toán không còn chỉ là người ghi chép và kê khai, mà phải:

• Hiểu được logic dòng tiền của doanh nghiệp,

• Nhận diện rủi ro thuế từ dữ liệu bất thường,

• Đánh giá tính hợp lý kinh tế của chi phí, không chỉ tính hợp lệ pháp lý.

Nếu kế toán chỉ dừng lại ở việc “đủ hóa đơn, đủ chứng từ”, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt với truy thu và giải trình kéo dài.

Kết luận: Từ năm 2026, “không sai luật” không đồng nghĩa với “an toàn thuế”. Cơ quan thuế đang chuyển từ tư duy kiểm tra hồ sơ sang phân tích dữ liệu, đánh giá bản chất giao dịch và mức độ hợp lý tài chính. Điều này buộc doanh nghiệp và kế toán phải thay đổi cách tiếp cận: không chỉ tuân thủ quy định, mà còn phải quản trị dữ liệu, dòng tiền và rủi ro thuế một cách chủ động hơn.